مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤٣٣ - توبه یعنی ندامت و پشیمانی مقارن با عزم بر ترک معصیت

ایجاد کرد، قضا خوانند نسبت به آن مانع، و هر مانعی را که بشر موجود می‌کند قدر خوانند نسبت به آن قضا. مثلاً آمدن نور قضاست نسبت به دیوار، و وجود دیوار قدر آن است. وجود دیوار قضای خداست نسبت به پنجره و پنجره قدر آن است، و پنجره قضای خداست نسبت به پرده و پرده قدر آن است.

بنابراین قضای خدا دست انسان نیست ولی مقدّرات و محدود کردن آن قضا به حدود متفاوته، در تحت اختیار انسان است. مثلاً خدا فرموده حکم کلّی راجع به فلان عمل بلائی است که بر عامل آن وارد می‌کنم؛ در این‌صورت عامل می‌تواند با صلۀ رحم و برّ به والدین آن حکم را مقدّر کند به صورت دیگری و بلا را دفع کند.

و علم پیدا کردن به این مقدّرات را قَدَر علمی گویند. و واضح است که قضای علمی بر قدر علمی مقدّم است.

و اندازه‌گیری آن حکم کلّی الَهی را که در مواقعی خود عبد معیّن می‌کند و مطابق آن سنجش حکم بر او جاری خواهد شد قدر خارجی، و جریان دادن پروردگار چنین حکمی را بر عبد، قضای خارجی گویند. بنابراین قدر خارجی بر قضای خارجی مقدّم است.

تغییر حکم نگاشته شده در لوح محو و اثبات به واسطه توبه و دعا

حال که مطلب روشن شد می‌گوییم که: خداوند از روی اعمال گذشته شبقدر قضائی برای بشر معیّن می‌کند، ولی در هر حال بشر می‌تواند با توبه و با دعا آن حکم را از خود منصرف کند. مثلاً خداوند در شب قدر در لوح محو و اثبات نگاشته که بر این بنده باید بلائی برسد؛ در این حال بنده با تصدّق، آن امر را از خود دور می‌کند و با توبه آن را مقدّر می‌نماید. بنابراین توبه و انابه اختصاص به شب قدر ندارد و در هر حال باید خدا را خواند.

تغییر قضای خداوند به واسطه دعا در داستان حضرت یونس

در اینجا مناسب است داستان حضرت یونس که به واسطۀ دعای بزرگشان خداوند قضا را از آنها برگرداند [بیان شود].[١]

توبه یعنی: ندامت و پشیمانی مقارن با عزم بر ترک معصیت

[١]ـ قابل ذکر است که این مطلب در همین مجلّد ص ٨٥ گذشت.