[١]* جدّش عروة بن مسعود یکى از چهار مرد بزرگوار در اسلام و یکى از دو مرد عظیم مى‌باشد که در گفتار خداوند حکایت از کفّار قریش شده است: (وَقَالُوا لَوْلَا نُزِّلَ هَذَا الْقُرْآنُ عَلَى رَجُلٍ مِنَ الْقَرْيَتَيْنِ عَظِيمٍ)؛٢ ”و مشرکین مکّه گفتند: چرا این قرآن بر یکى از دو مرد عظیم از دو قریه مکّه و طائف نازل نگردید؟!“

و اوست که کفّار قریش وى را به سوى پیغمبر صلّى الله علیه و آله و سلّم در روز حُدَیبیَّه فرستادند و در حالى‌که کافر بود با پیامبر عقد صلح را بست. و سپس در سنه نهم از هجرت پس از مراجعت مصطفى صلّى الله علیه و آله و سلّم از طائف، اسلام گزید، و از آن حضرت اجازه خواست تا به میان اهل و اقوامش برگردد. و برگشت و قومش را به اسلام دعوت کرد. یکى از ایشان وى را به تیرى نشانه گرفت در حالى‌که مشغول اذان نماز بود، و کشته شد. و چون این خبر به رسول الله رسید فرمود: ”مَثَل عُرْوَه مثل صاحب یس است که قوم خود را به خدا فرا خواند و آنان او را کشتند.

این‌طور در شرح شمائل محمّدیه وارد است در شرح گفتار رسول الله: ”و دیدم عیسى بن مریم علیهالسّلام را، و دیدم نزدیک‌ترین کسى را که به او شباهت داشت عروة بن مسعود ثقفى بود.“ جَزَرى در اسد الغابة از ابن‌عبّاس روایت کرده است که گفت:

رسول اکرم صلّى الله علیه و آله و سلّم فرمود: ”أربَعَةٌ سادَةٌ فى الإسلامِ: بِشرُ بنُ هِلالٍ العَبدِى، و عَدِىُّ بنُ حاتَمِ الطائى، و سُراقَةُ بنُ مالِکِ المُدلَجِى، و عُروَةُ بنُ مَسعُود الثَقَفِى.“ این چهار بزرگواران در اسلام هستند.»

و در ملهوف گوید:

مِن أصبَحِ النّاسِ وَجهًا و أحسَنِهِم خُلقًا، فَاستَأذَنَ أباهُ فِى القِتالِ، فَأذِنَ لَهُ، ثُمَّ نَظَرَ إلَیهِ نَظَرَ آیِسٍ مِنهُ و أرخَى علیهالسّلام عَینَهُ و بَکَى.

”او (على اکبر علیهالسّلام) از نیکو صورت‌ترین و زیبا خلقت‌ترین و از پسندیده اخلاق‌ترین مردم بود. وى از پدرش اجازه جنگ خواست و پدر به او اجازه داد؛ آنگاه با حالت ناامیدى به وى نگریست و چشم خود را به زیر انداخت و گریه کرد.“

و محمّد بن أبى‌طالب در مقتل خود روایت کرده است که:

إنَّهُ علیهالسّلام رَفَعَ شَیبَتَهُ نَحوَ السَّماءِ و قالَ: اَللَهمّ اشْهَد عَلَىَ هَؤُلاءِ القَومِ فَقَد بَرَزَ إلَیهِم غُلامٌ أشبَهُ النّاسِ خَلقًا و خُلقًا و مَنطِقًا بِرَسُولِکَ. کُنّا إذا اشتَقنا إلَى نَبِیِّکَ نَظَرنا إلَى وَجهِهِ.

اَللَهمّ امنَعهُم بَرَکاتِ الأرضِ، و فَرِّقهُم تَفرِیقًا، و مَزِّقهُم تَمزِیقًا، و اجعَلهُم طَرائِقَ قِدَدًا، و لا تُرضِ الوُلاةَ عَنهُم أبَدًا! فَإنَّهُم دَعَونا لِیَنصُرُونا ثُمَّ عَدَوا عَلَینا یُقاتِلُونَنا. *