[١]* و از جمله گفتار آن حضرت است در آن شبى که آن شقى در آخرش به وى ضربت زد. در حالى‌که رو به مسجد مى‌رفت، مرغابى‌ها در روى چهره‌اش فریاد کشیدند و صیحه زدند و مردم آنها را از حضرت دور کردند. حضرت فرمود: ”اُترُکوهُنَّ فَإنَّهُنَّ نَوائح؛٩ دست از آنها بردارید و آنها را به حال خود واگذارید، زیرا ایشان نوحه‌گرى مى‌کنند.“

و ابن‌شهرآشوب در مناقب از حضرت صادق علیهالسّلام روایت کرده است که:

على علیهالسّلام امر کرده بود تا هر کس داخل کوفه مى‌شود، نامش را بنویسند. نام اشخاصى را نوشتند و در صحیفه‌اى خدمت آن حضرت ارائه دادند. حضرت آنها را قرائت نموده تا رسید به نام ابن‌ملجم، در این حال انگشت خود را بر روى آنها نهاد و گفت: ”قاتَلَک اللهُ، قاتَلَک اللهُ؛ خدا تو را بکشد، خدا تو را بکشد.“ چون به آن حضرت گفتند: اگر تو مى‌دانى که او قاتل توست پس چرا او را نمى‌کشى؟ آن حضرت گفت: ”خداوند بنده خود را عذاب نمى‌کند مگر آن وقتى که از او معصیتى صادر شود.“ و در بعضى اوقات مى‌گفت: ”اگر من او را بکشم پس کشنده من کیست؟!“١٠

و نیز ابن‌شهرآشوب از صَفَوانِى در إحَن و مِحَن از أصبَغ بن نُباته آورده است که او گفت:

سَمِعتُ عَلِیّا علیهالسّلام قَبلَ أن یُقتَلَ بِجُمعَة، یقُولُ: ”ألا مَن کانَ هَیهُنا مِن بَنِى عَبدِ المُطَّلِب فَلیَدنُ مِنِّى. لا تَقتُلُوا غَیرَ قاتِلى. ألا لا أُلفیَنَّکم غَدًا تُحِیطُونَ النّاسَ بِأسیافِکم تَقُولُون: قُتِلَ أمِیرُالمؤمِنِین؛ شنیدم از على علیهالسّلام یک هفته پیش از آنکه کشته شود، مى‌گفت: آگاه باشید هر کس از پسران عبد‌المطلب در اینجاست نزدیک من بیاید. آنگاه گفت: شما نکشید غیر کشنده مرا. آگاه باشید: من شما را در فردا چنین نیابم که با شمشیرهایتان مردم را احاطه کنید و بگویید: أمیرالمؤمنین کشته شد.“١١

ابن‌حَجَر هَیتَمى در الصّواعق المُحرقة باب نهم را اختصاص به اخبار وارده در شهادت آن حضرت داده است و اخبار بسیارى را از مصادر مورد وثوق عامّه در إخبار آن حضرت بر شهادت خود و تعیین لیله ضربت خوردن و محاسن به خون سر خضاب شدن ذکر کرده است، که حقّاً جاى مطالعه و دقّت است.١٢

و در ترجمه تاریخ أعثم کوفى مفصّلاً در این موضوع بحث شده است و به طور مشروح کیفیّت شهادت و إخبار أمیرالمؤمنین علیهالسّلام را ذکر کرده است.١٣

ابن‌اثیر جَزَرى در کتاب اسدُ الغابة از أمیرالمؤمنین علیهالسّلام روایت مى‌کند که گفت:

”قالَ لِى رَسُولُ اللهِ صَلَّى الله علَیه و آله و سَلَّم: مَن أشقَى الأوَّلِینَ؟ قُلتُ: عاقِرُ النّاقَة. قالَ: صَدَقتَ. قالَ؟ فَمَن أشقَى الآخِرِینَ؟ قُلتُ: لا عِلمَ لِى یا رَسُولَ اللهِ. قالَ: الَّذى یضرِبُک عَلَى *