إرشاد القلوب ت سلگی - دیلمی، حسن بن محمد - الصفحة ٤٥٣ - نياز به صانع و آفريدگار

و: إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ‌[١]: محققا در خلقت آسمانها و زمين و تردد شب و روز دلايلى روشن براى صاحبان خرد، وجود دارد.

آياتى كه در اين باره وجود دارد، بسيار است و توحيد از خورشيد و ماه روشن‌تر است‌[٢] و هر كس خدا را به محدود كردن وصف كند، كافر است‌[٣] و هر كس در جهتى به او اشاره نمايد، كافر است و هر كس او را تصوّر نمايد[٤]، گمراه است و هر كس او را تشبيه نمايد، يگانگى او را انكار نموده، پس مؤمن خداپرست كسى است كه اين مسائل را در ذهن خود خطور ندهد.

يكى ديگر از دلايل توحيد و عظمت حق داستان اصحاب فيل‌[٥] است، كه كسى نمى‌تواند- به علت اشتهار- آن را منكر گردد، زيرا قريش با آن همه عنادى كه نسبت به پيامبر ٦ داشتند، هنگام نزول اين سوره‌ (أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ‌) وقوع آن را انكار نكردند.

چنان كه مى‌فرمايد: آيا نديدى كه خداى تو با اصحاب فيل چه كرد و چه‌

[١] آل عمران/ ١٩٠.

[٢] علّامه شعرانى: تمسّك به اين دليل بر دور و تسلسل ارجحيّت دارد، زيرا با آن وجود واجب اثبات مى‌گردد و زنادقه هم منكر آن نيستند، زيرا ماده را واجب الوجود مى‌دانند، پس بايد ثابت كرد كه اين نظام به شى‌ء بى‌شعور مستند نيست.

[٣] علّامه شعرانى: يعنى كه براى خدا زمان و مكان و ماهيت اثبات كند، زيرا ماهيت حد وجود و زايد بر آن است.

[٤] علّامه شعرانى: يعنى صورت برايش قايل شود.

[٥] علّامه شعرانى: نيز بر صحّت معجزات و خرق عادات استدلال كرده است.