إرشاد القلوب ت سلگی - دیلمی، حسن بن محمد - الصفحة ٣٣١ - ايمان زبانى و قلبى، و مراحل ايمان

نخواهد شد پس معناى آيه شريفه:

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا: كسانى كه ايمان آوردند و كافر شدند.[١] يعنى: چه؟

مى‌گويم: آنان به زبان ايمان آوردند، نه با دل، چنان كه خداوند مى‌فرمايد:

قالَتِ الْأَعْرابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَ لكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنا وَ لَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمانُ فِي قُلُوبِكُمْ‌: اعراب گفتند: ما ايمان آورده‌ايم، به آنان بگو، بگوييد اسلام آورده‌ايم، و هنوز ايمان در دل شما داخل نشده است.

پس اسلام اقرار به زبان و ايمان اقرار به زبان و اعتقاد به قلب است، و چون خداوند مى‌دانست، اين گروه از مردم ايمان قلبى ندارند، عدم ايمانشان را اظهار فرمود: پس اولين مرحله ايمان معرفت و سپس يقين و بعد تصديق و بعد اخلاص و بعد شهادت به همه اينها است، و ايمان به همه اين موارد اطلاق مى‌گردد (و مؤمن كسى است كه جامع اين صفات باشد).

و نيز نخستين مرحله ايمان، تفكّر در دلايل و در نتيجه كسب معرفت است و چون معرفت پيدا شد، تصديق لازم مى‌آيد و چون تصديق و معرفت حاصل گشت، نتيجتا يقين به دست مى‌آيد، و چون انسان يقين را كسب نمود، انوار سعادت، بر دل او مى‌تابد، و مؤمن به تصديق وعده‌هاى الهى نسبت به روزى دنيا و پاداش آخرت مى‌پردازد و اعضايش از خوف حق خاشع مى‌گردد و اقدام به عمل مى‌نمايد و از حرامها دورى مى‌جويد، و عقل به محاسبه نفس قيام مى‌كند، و در كوتاهى از ذكر و دعوت به فكر، نكوهشش مى‌كند،

[١] نساء/ ١٣٥