إرشاد القلوب ت سلگی - دیلمی، حسن بن محمد - الصفحة ٣١٨ - همگونى توكل با تلاش براى كسب روزى

همگونى توكّل با تلاش براى كسب روزى‌

بايد دانست كه جاى توكل دل است، و حركت و تلاش و كسب معاش، با توكّل به خدا منافات ندارد، زيرا خودش فرموده است:

هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فِي مَناكِبِها وَ كُلُوا مِنْ رِزْقِهِ وَ إِلَيْهِ النُّشُورُ[١]: او كسى است كه زمين را براى شما رام كرد، بر شانه‌هاى آن راه برويد و از روزيهاى خداوند بخوريد، و بازگشت و اجتماع همه به سوى اوست.

نقل است كه يك اعرابى داخل مسجد شد، حضرت رسول ٦ پرسيد: آيا شترت را بسته‌اى (عقال)؟ عرض كرد: نه، بلكه با توكّل به خدا آن را رها كردم، پيامبر ٦ فرمود: اوّل آن را ببند و بعد به خدا توكّل كن.

خداوند به پيغمبر ٦ و اصحابش فرمود:

خُذُوا حِذْرَكُمْ*[٢]: شما سلاح خود را برگيريد (و در مقابل دشمن موضع بگيريد).

پس اگر كسى به زبان بگويد: به خدا توكّل كردم، ولى در دل توجّهش به غير او باشد و يا به آنچه برايش خدا پيش آورده راضى نباشد، دروغ گفته، زيرا توكّل، تسليم محض در برابر خدا و بريدن از غير اوست.

لذا متوكّل سه مرحله دارد:[٣] بريدن از غير خدا، و تسليم در برابر او و رضا به داده حقّ، و با اين وصف، دلش به وعده حق آرامش مى‌يابد و به تدبير او اكتفا مى‌كند، و به فرمانش راضى مى‌گردد.

[١] ملك/ ١٥

[٢] نساء/ ٧٠

[٣] فللمتوكّل ثلاث درجات: الانقطاع الى اللَّه و التسليم اليه و الرّضا بقضائه.