ترجمه خصال شيخ صدوق - کمرهاي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٥ - مقدمه چاپ چهارم
اول .. حديثى است كه از آن حضرت نقل شده است و ميفرمايد من كودكان را بواسطه پنج خصلت دوست دارم يكى آنكه بدون تكبر بر خاك مينشينند و يكى آنكه ستيزه كنند ولى كينه در سينه ندارند و بزودى با يك ديگر آشتى كنند و بر سر صلح و صفا بازآيند البته بشر در ضمن معاشرت و اختلاط كه در زندگانى اجتماعى خود بدان گرفتار است پى در پى تغيير روش ميدهد و از محيط زندگانى اجتماعى اخلاق تازهاى كسب ميكند و نتيجه محيط آلوده اينست كه اخلاق پاك فطرى خود را از دست ميدهد.
دوم حديث معروف است كه فرمود هر نوزادى بفطرت خداشناسى و مسلمانى زائيده مىشود جز آنكه پدر و مادرش هم آن كسانيند كه او را منحرف ميسازند و يهوديش ميكنند، نصرانيش بار ميآورند، كيش گبران باو مىآموزند- مقصود سوء تربيت و انحرافى است كه كودكان معصوم بر اثر محيط فاسد خانواده يا مدرسه و بازار بدان دچار ميشوند و آن آينه فطرت پاك خداجوى اسلام پوى خود را از دست ميدهند.
٢- از نظر اصلاح بيمارىهاى اخلاقى كه كم و بيش دچار هر فردى مىشود زيرا چنانچه سابقا اشاره شد خصال ملكوتى و غرائز ناسوتى در وجود هر فردى موجود است و اين دو هميشه در كشاكش و ستيزه هستند و هر خلقى غالب شد و توازن و تعادل مزاج اخلاقى را برهم زد موجب بيمارى اخلاقى است و نياز بمعالجه و درمان رخ ميدهد و پزشك استادى لازم است تا بيمارى را درست تشخيص دهد و دواى مؤثر آن را بشناسد و از راه درست در مقام معالجه بر آيد و نسخههاى صحيح صادر كند، پيشوايان روحى بشر از پيغمبران و اوصياء و حكماء و فلاسفه پزشكان متخصص اين فن بشمارند و هم و همت آنها معالجه بيمارىهاى اخلاقى و روحى بشر بوده است، در حقيقت بيشتر مندرجات كتب آسمانى همان نسخههاى طب اخلاقى است كه براى معالجه بيماريهاى درونى انسان تنظيم شده است اخلاق درست و پاك پا به همان قسمت دلنشين و چسبنده اعمال صالحه بشر است و در تعليمات اسلام بدان اشاره شده ميفرمايد:
أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي نماز براى كسب توجه دل بسوى خدا است و اگر در حال نماز دل بخدا متوجه نباشد و حضور قلبى حاصل نشود آن نماز قبول نميشود و زكاة و حقوق مالى براى تحصيل ملكه سخاوتست و معالجه بخل و عادت بتعاون و كمك بهم نوع، بهر حال قسمت دوم از تربيت اخلاقى بمنظور دفع مرض و بيمارى خانمانسوز اخلاق فاسد است كه در محيط بشرى شيوع دارد و مورد توجه عموم رهبران عالم بشرى است، امروز همه دانشمندان باين نكته پى