قلم تاريخ و داستان نويسى در جهان امروز چند شعبه دارد رومانتيك، كلاسيك فلسفه تاريخى، كلاسيك تاريخ ساده ولى تاريخ نگاران اسلامى كه از اواخر قرن يكم هجرى آغاز تاريخ نويسى كردند همان قسم سوم را شيوه خود كردند.

داستانهاى تاريخ را با عبارتى ساده و بى‌تكلف با قلم مينوشتند چنانچه بزبان ميگفتند، كتب تاريخى صدر اسلام چون سيره ابن هشام، تاريخ طبرى: كامل ابن اثير و مسعودى و نويسندگان ديگر تا اواسط قرن چهارم اسلامى بر اين مقصود گواهست چيزى كه نوشته اين كتابها را با گفتگوهاى عادى از هم جدا ميكند فصل بندى و ترتيب است، امتياز اين نگارشات علاوه بر سادگى و كنار بودن از پيچيدگى مطلب كه تكلف در عبارت توليد ميكند وفور كلمات لغت است كه در آن دوره دائر و معمول بوده و چون بعدها سبك نگارش بتكلف و لفظبافى و اصطلاحات آميخته از مواد لغت كاسته شده و بسيارى از الفاظ كتابهاى صدر تاريخ در شمار الفاظ غريبه در آمده.

شيخ صدوق با اينكه فارسى نژاد است و خودش تا ٣٠٠ كتاب و پدرش بيست و چند كتاب تأليف كرده‌اند كتابى بزبان فارسى از ايشان بدست نيامده و اگر چه بيشتر كتب اين دو نويسنده و دانشمند بزرگ باقى نمانده ولى از نام‌گذارى كتابهاى آن‌ها فهم مى‌شود كه بزبان عربى بوده.

من گمان مى‌كنم سبب اصلى اين موضوع اين بوده كه زبان ادبى و قلم نويسندگى فارسى در اين تاريخ و در حدود رى و قم كه مركز زندگانى و پرورش علمى صدوق بوده نبوده يا كامل نبوده و ممكنست زبان خاندانى صدوق زبان گيلكى يا زبان رايج بوده كه هنوز پاره مردم نواحى نزديك قم مانند دليجان و جاسب در خانواده‌هاى خود آن زبان را نگهداشته‌اند ولى زبان نگارش و نويسندگى نيست.

بلى از اواسط قرن چهارم ادبيات رو بترقى رفت و نويسندگان و شاعران فارسى زبانى شيوا و مقتدر كم كم پا بعرصه وجود گذاردند مانند رودكى و ناصر خسرو و قابوس وشمگير و نهضت زبان فارسى بوجود آمد و در شعر ترقى شايانى نمود كه شاهنامه نماينده روح ادب فارسى اين قرنست و در نثر هم قدمهاى مؤثرى برداشته شد ولى اين نهضت در دوره زندگانى تحصيلى و تأليفى شيخ صدوق آغاز شد و هنوز عمومى و بارور نشده بود.

بعلاوه كثرت اصرار شيخ صدوق و پدرش بر نصوص روايات صادره از ائمه معصومين كه تقريبا روش عمومى محدثين آن عصر بوده سبب ديگر اين روش ميباشد خصوص نظر باينكه اكثر مؤلفات آنها جمع آورى متن روايات است و كمتر از خود بيانى در اين مؤلفات گنجانيده‌اند اما راجع بنگارشات عربى‌