ترجمه خصال شيخ صدوق - کمرهاي، شيخ محمد باقر - الصفحة ١٨ - قسمتهاى روشن تاريخ شيخ صدوق و خاندان او
مقدمه دوم [چاپ اول]
مكتب شيخ صدوق
شرح حال شيخ بزرگوار صدوق
قسمتهاى روشن تاريخ شيخ صدوق و خاندان او
١- نامش محمد كوچكترين سه پسر على بن حسين بن موسى بن بابويه است ٢- مسلم است كه هفتاد و چند سال زندگى كرده و در سال ٣٨١ در شهر رى وفات كرده و در سال ٣١١ هجرى قمرى يا پيش از آن در شهر قم متولد شده ٣- بيشتر از ١٩ سال عصر غيبت صغرى را دريافته زيرا وفات سمرى آخرين نواب خاص امام عصر عجل اللَّه فرجه ٣٢٩ بوده است ٤- پدرش على بن الحسين كه ابو الحسن كنيه داشته و بابن بابويه معروف است نخست شخصيت علمى و معروف اين خاندان است و داراى تأليفات نفيس بسيارى است راجع بمذهب شيعه كه مورد اعتماد علماى مذهب است.
٥- شيخ صدوق بزرگترين مردان علمى اين خاندان است از پدرش در علميت و تأليفات برتر است و از برادران ديگر بيشتر مورد مهر و عنايت پدر بوده بهمين مناسبت پدرش كتاب الشرائع را با رساله مخصوصى براى وى نگاشته ٦- پنجاه سال از صدر غيبت كبرى كه نيم قرن است زندگانى كرده و در جامعه مذهب شيعه كه در بيشتر كشورهاى اسلامى آن روز نفوذ كاملى داشته مرجع علمى و فتوائى بوده ٧- پدرش ابن بابويه يكى از مراجع بزرگ مذهب شيعه بوده و تأليفات و رسالههاى او تا ٢٣ شماره ضبط شده، مردى بازرگان بوده و در شهر قم مركز تجارت خود را اداره ميكرده و شخصا متصدى دفتر امورات تجارتى خود بوده ٨- يك قسمت مهم از تحصيلات شيخ صدوق در خدمت پدرش بوده و روايات بسيارى در موضوعات مختلفه از فقه و تفسير و اخلاق و اصول دين از پدر خود در مؤلفات خود روايت كرده ٩- در بسيارى از مراكز علمى و با اهميت اسلام دوره خود مسافرت كرده و در هر يك از آنها تا چند سال اقامت كرده و در تاريخ مختصر و كوتاهى كه در رجال از او ضبط شده، بغداد، نيشابور، خراسان، رى، بخارا نامبرده شده، اين شهرها هر كدام در اين تاريخ مركز حوزه علميه عالم اسلام بودهاند كه بزرگترين دانشمندان تاريخى اسلام تحصيل كردههاى آنها هستند در قرن چهارم هجرى هر يك از اين حوزهها باوج ترقى علمى خود رسيدند و رجالى در علم و ادب پرورش دادند كه ستارههاى تاريخ علمى اسلام بشمار ميروند البته شيخ صدوق از زيست در اين حوزههاى علميه براى تحكيم مبانى خود استفادههاى شايانى كرده و نزد اساتيد بزرگ بتحصيل پرداخته، كثرت تأليفات و كثرت مشايخ روايت او در فنون مختلفه در اثر اين مسافرتهاى طولانى و متنوع بوده و در ضمن احاديث شيعه را هم در اين مراكز نشر كرده و شاگردان بسيارى هم از او استفاده كردهاند