ترجمه خصال شيخ صدوق - کمرهاي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٤ - مقدمه چاپ چهارم
شده و مىشود و بعلاوه از تأسيسات مخصوص دستگاه بهداشت و طب در قسمت عمومى فرهنگ و شهردارىها و موضوعات مهم ديگر سهم قابل توجهى بحساب بهداشت و طب گذاشته شده است اينها همه بمنظور حفظ مزاج اخلاطى انسانست كه وسيله تندرستى و راحت و ادامه زندگانى او است البته موضوع تن انسان نسبت باخلاق عاليه و محيط وسيع وجدان او بسيار كوچك و ناچيز است اگر بخواهيم براى توضيح عظمت انسان اخلاقى نسبت بتن او تشبيه دقيقى كنيم فرض كن يك سانتيمتر مكعب آب را تبديل ببخار كنيم براى توضيح بيشترى برابر حجم تن يك انسانى آب را تبديل ببخار كنيم آيا حجم اين بخار چند برابر آب خواهد بود و آيا نيروى متولد از اين بخار چه اندازه است نسبت يك انسان اخلاقى بكالبد مادى نسبت همان بخار است بآبى كه از آن پديد آيد، در صورتى كه انسان براى بهداشت تن خود و براى معالجه بيمارىهاى بدن خود تا اين اندازه تلاش كرده است و اين همه دستگاه بوجود آورده نسبت ببهداشت اخلاقى، نسبت برفع بيمارىهاى اخلاقى بايد چند برابر توجه كند و كوشش نمايد.
١- از نظر حفظ اخلاق عاليه كه بحسب فطرت و آفرينش در باطن انسان وجود دارد شايد حيا، مهر، ترحم بزير دستان، بخشش و سخاوت، الفت و هم آهنگى در زندگى از همان اخلاق فطريه و اوليه بشر باشد؛ اين اخلاق عاليه فطرى را بايد از كودكان آموخت همان موجودات حساس و معصومى كه هنوز دچار كجروىهاى اجتماع بشر فاسد الاخلاق نشدهاند، درس هتاكى نخوانده، دشمنى و ستم نياموخته، كيسه پس انداز و خودخواهى ندوختهاند، ورزش تكبر نكرده و امتيازات اشرافى آنها را از يك ديگر پراكنده و جدا نساخته است. ملاحظه ميكنيد چگونه از هر طبقه و با هر لباسى باشند در كنار خيابانها و ميدانهاى بازى دور هم جمع ميشوند و با هم مهرورزى ميكنند و هر چه دارند بطبق اخلاص ميگذارند و با يك ديگر مواسات ميكنند آرى اغواى پدر و مادر و گاهى ضربت سيلى و شلاق باصطلاح تاديب است كه خرده خرده خوى پاك و فطرى آنها را عوض ميكند و از دوران جوانى طبع آنها عوض مىشود و ديگر توانگران آنان بدرويشانشان نزديك نميشوند و خود را بالاتر از آنها ميدانند ديگر آن مهرورزيهاى خالصانه را ندارند و آغاز ستيزه و جدال مينمايند و بجاى آن تواضع و الفت دوران كودكى تكبر و كنارهگيرى را شعار خود ميسازند بهترين توضيح اين موضوع و تأثير سوء تربيت پدران و مادران بد اخلاق در فساد مزاج پاك و معصوم فرزندان، دو حديث مشهور و ماثور از خاتم انبياء محمد بن عبد اللَّه ٦ و سلم ميباشد.