از اين را، آتش او ضرب المثل شده و گاهى آتش ابى حباحب مينامند و ابى حباحب پشه ايست درخشان كه در شب ميرود و نور آن را آتش حباحب مينامند و ممكنست درخشندگى كرم شب تاب هم از اين قبيل باشد.

شرح‌

متن اين روايت مضطربست نظر باينكه آيا مقصود بيان مايه تركيبات بدن انسانست يا مقصود پايه زندگى و ادامه حيات اوست و نظر باينكه در دو فقره اول كه راجع بآتش و نور است مورد كلام آتش و نور درونى انسان است كه جزء تركيب اوست و قدرت و تعقل از آن ناشى مى‌شود و در دو فقره ديگر هوا و آبى است كه خارج از تركيب بدنست و شرط شنيدن است و اگر مقصود از آب لعاب زبان باشد اشكال در سوم است بعلاوه باد را در اول حديث شرط شنيدن و بوئيدن قرار داده و در بيان علت شرط افروزش آتش معده قرار داده كه ربطى بآن‌ها ندارد بهر حال بيان عناصر تركيب سلول‌هاى تن كه در علم طبيعت‌شناسى تا نود ذكر شده و بيان قوه تعقل و ديدن و شرائط آن و خصوصيات آن و بيان شرائط دستگاه گوارش نيازمند شرح بسيارى است كه از گنجايش اين كتاب بيرونست و نكته قابل توجهى كه در اين خبر است اينست كه تعقل را از آثار آتش و حرارت دانسته است و از اين فهم شود كه تعقل هم يكى از آثار مادى جسم است زيرا آتش و حرارت مادى باشند و اين رد گفتار حكماى قديم است كه روح را مجرد ميدانند و تعقل را از نيروهاى آن ميشمارند.

٥٦- چهار خصلت است كه دل را تباه كنند و نفاق بپرورانند-

رسول خدا ٦ فرموده چهار خصلتند كه دل را تباه كنند و در آن نفاق بپرورانند چنانچه آب درخت را بپروراند، گوش گرفتن سرود هرزه‌درائى، رفتن بدربار پادشاه، شكار رفتن.

٥٧- رسول خدا چهار قبيله را دوست داشت و چهار قبيله را دشمن-

امام هشتم از پدرانش روايت كرده كه رسول خدا چهار قبيله را دوست ميداشت، انصار مدينه (اوس و خزرج) عبد القيس، اسلم بنى تميم ولى بنى اميه و بنى حنيف (عربهاى يمامه) و ثقيف (عربهاى طائف) و بنى هذيل را دشمن ميداشت ميفرمود مادرى كه مرا زائيده از بنى بكر و بنى ثقيف نبوده، ميفرمود در هر قبيله‌اى نجيب هست جز در بنى اميه.

شرح‌

دوستى پيغمبر در اثر حسن اسلاميت و اخلاص اين قبائل چهارگانه بوده كه طايفه انصار يعنى عرب‌هاى مدينه از همه بيشتر اخلاص خود را نسبت بپيغمبر و اسلام نشان دادند و دشمنى پيغمبر براى نفاق و سست عقيده‌گى قبيله‌هاى چهارگانه ديگر بوده كه بنى اميه در رأس آنها واقع بودند و تاريخ گواه آنها شد.

٥٨- چهار خصلت دل را بميرانند

رسول خدا فرمود چهار خصلت دل را بميرانند، گناه‌