وقتى وسائل نشر و روابط آن روزه را ملاحظه كنيم تشكيل اين محيط مرجعيت پهناور كار آسانى نيست و نشر اين همه موضوعات علمى شگفت آور است، آن روزى كه بايد نشريات را با نوك خامه كلمه كلمه نگاشت و با وسيله قاصد پياده يا كاروانهاى شتر سوار در راههاى پر خطر و دور و دراز فرستاد اين كارهاى بزرگ علمى و مذهبى چگونه انجام شده؟!! امروز وسائل بخار و برق و راديو دنيا را بهم نزديك كرده امروزه هر بچه دبستانى محيط بزرگ جهان را چون كنجهاى خانه خود در نقشه‌هاى جغرافيا ديده و فهميده، امروزه وسائل چاپ و نشر دنيا را بصورت يك مجلس كوچك در آورده، امروزه وسائل سير و طى مسافت خط آهن و اتوبوس و هواپيما است.

از خوانندگان محترم خواهش ميكنم با كمى تفكر اين وسائل تازه را از زندگى عمومى كنار بگذارند و جهان يازده قرن پيش از اين را در نظر آورند تا باهميت اين محيط مرجعيت پهناور شيخ صدوق پى ببرند و نفوذ كلمه مذهب شيعه را در عصر او تشخيص دهند و اگر دانشمندان بزرگ و متنوع فرق مختلفه عالم اسلامى آن روز را هم در نظر گيرند شخصيت علمى شيخ صدوق بهتر و روشنتر جلوه ميكند روش يك مكتب زنده و با اهميتى در اين محيط پهناور وجود داشته كه بايد شيخ صدوق را پيشواى بزرگ اين مكتب علمى و مذهبى دانست و از همكارى شيخ صدوق با پادشاهان نيرومند آل بويه و وزير دانشمند با تدبير آنها صاحب بن عباد معلوم مى‌شود كه اين مكتب يك مكتب تعليمات خشك و كنار از اجتماع و سياست نبوده بلكه كاملا در اجتماع وارد و از سياست دوره خود پشتيبانى ميكرده اين مكتب اساس مذهب شيعه را استوار نمود و مردان علمى با اقتدارى بوجود آورد كه تا چند قرن آينده هم بخوبى توانستند از عهده وظائف علمى و دينى خود برآيند.

روش اين مكتب را بايد از تحليل و بررسى تعليمات شيخ صدوق و معاصرين و شاگردان وى فرا گرفت، ما تا آنجا كه از روى دقت و تحقيق ممكنست، روش اين مكتب را از تاريخ و سيره علماى سلف استخراج كرده و بدسترس خوانندگان محترم ميگذاريم.

قبل از ورود در ماهيت مكتب شيخ صدوق بايد يادآور شد كه حال اجداد خاندان صدوق در تاريخ روشن نيست، چنان كه سابقا معلوم شد محمد بن على صدوق چهارمين فرزند مسلسل بابويه است و او چهارمين پدر او است در صورتى كه تاريخ تولد صدوق ٣١١ هجرى باشد و معلومست كه فاصله او تا بابويه سه پشت است تقريبا خود بابويه يك صد و پنجاه سال پيش از آن كه مقارن ١٦١ هجرى باشد ميزيسته.

در اين تاريخ حكومت نو بنياد بنى عباس بنيروى رجال بزرگ ايرانى برپا شده و كاخ ديكتاتورى بنى اميه درهم شكسته و هنوز حكومت بنى عباس جنبه ملى داشت و ديكتاتور و نفع پرست نشده بوده از اين رو رجال نامورى از اهل ايران فرصت بدست آورده و هوش و استعداد سرشار ايرانى خود را در بخشهاى مختلف جامعه اسلامى بكار انداختند، خاندان برمك در سياست و جهان دارى، ابن مقفّع، و سهل سر سلسله خاندان نوبخت در دانش و تأليف و قانون‌گذارى، ابو حنيفه در فقه و فروعات از مشاهير مردان ايرانى نژاد معاصرند هدف مشترك دانشمندان ايرانى نژاد طرفدارى از خاندان پيغمبر بوده زيرا اين مطلب با عدالت و حكومت ملى و حفظ حقوق افراد و اقليات موافقت داشت و اين رجال بزرگ از آن طرفدارى ميكردند بايد علت اصلى اعدام و آزار آنها را همين نكته دانست.

اگر چه در سطح تاريخ تهمتهائى بآنها بسته‌اند. مثلا ابو حنيفه چنانچه شيخ بهائى در كشكول‌