برسد، جدا شود حق مادر ساقط نمى‌شود مادامى كه با ديگرى ازدواج ننمايد، پس اگر ازدواج نمود حق مادر از پسر و دختر، ساقط مى‌شود و حضانت مال پدر مى‌شود. و اگر شوهر دومى از او جدا شد، بعيد نيست كه حق مادر برگردد و احوط (استحبابى) آن است كه تسالم و تصالح نمايند. ج ٣ ص ٥٥٧

مسأله ١٨- فرزندى كه با داشتن رشد بالغ شود (نه با حال جنون) حضانتش تمام مى‌شود، پس اگر رشيداً بالغ گردد، هيچ كس حتى پدر و مادر حق حضانتى بر او ندارند، بلكه او مالك نفس خودش است؛ پسر باشد يا دختر. ج ٣ ص ٥٥٩

(١١٩٣)

س ١- اينجانب از زنم- كه چند سال پيش طلاقش داده‌ام- فرزندى دارم كه اكنون هفت سال دارد، و هر ماه خرج او را به مادرش تحويل مى‌دهم تا از او نگهدارى نمايد، ولى اكنون مى‌خواهم فرزندم را تحويل گرفته و خود عهده‌دار نگهداريش باشم، در صورتى كه مادرش از تحويل او به من خوددارى مى‌نمايد. و من هم ديگر نمى‌خواهم خرج ماهيانه او را بدهم، در اين صورت وظيفه شرعى و اسلامى من چيست؟ آيا مى‌توانم حتماً فرزندم را از دست مادرش كه شوهر ديگرى دارد بگيرم؟ و در صورت عدم تحويل مادرش آيا درست است كه خرج و مخارج او را قطع نمايم؟ خواهشمند است جواب مرحمت فرمائيد؟

ج- حقّ حضانت فرزند پسر تا دو سال و فرزند دختر تا هفت سال با مادر است، و بعد از آن مادر حقّ ندارد، و پدر مى‌تواند فرزند را تحويل بگيرد، ولى در هيچ صورت نمى‌تواند نفقه بچّه را قطع كند، و با تزويج مادر در اثناء مدّت حضانت حقّ حضانت او ساقط مى‌شود، و پدر حقّ پيدا مى‌كند. ج ٣ ف ص ٢٠٩

(١١٧٠- ١١٩٩)

س ٦- عيال بنده مدّتى است مطلّقه خلعى گرديده، و در حال حاضر دختر يك ساله‌اى از من دارد، و اظهار مى‌دارد كه كودك خردسال را به او واگذار كنم، و ديگر به سراغ بچّه نرفته و حتّى به ملاقاتش نروم، و هيچ‌گونه خرجى و هزينه نگهدارى به مادرش ندهم. آيا اين كار از نظر شرعى اشكال دارد؟ و آيا مى‌توانم بچّه را از مادرش جدا نموده و در نزد مادرم يا عيال جديدم نگهدارى نمايم؟

ج- حقّ حضانت دختر تا هفت سال با مادر است، و نفقه فرزند و ولايت بر او با پدر است، و اگر در اثناء مدّت، مادر ازدواج كند حقّ او ساقط مى‌شود.

ج ٣ ف ص ٢١١

(١١٧٠- ١١٩٩)