راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٢١ - شرح نكوهش غرور و حقيقت آن و مثالهايش

شب‌پرگان را خيره مى‌سازد، گشوده شدن اين در از اسرار دل به عالم ملكوت معرفت و ولايت نام دارد و صاحب آن ولىّ و عارف ناميده مى‌شود و اين سرآغاز مقامات انبياست و آخرين مقامات اولياء اوّل مقامات انبياست و اينك بايد به مقصود خود برگرديم.

بنابراين فريب شيطان كه آخرت مشكوك است، يا به يقين تقليدى دفع مى‌شود يا به بينش و شهود باطنى، مؤمنان هرگاه با زبان و اعتقادشان اوامر الهى را ضايع سازند و اعمال شايسته را ترك كنند و به شهوتها و گناهان بپردازند در اين غرور شريك كافرانند چرا كه آنها زندگى دنيا را بر آخرت ترجيح داده‌اند. آرى كار آنها سبكتر از كافران است چون اصل ايمان آنان را از كيفر دائمى حفظ مى‌كند و از دوزخ خارج مى‌شوند، اگر چه پس از مدّتى باشد ولى آنها نيز مغرورند، زيرا به برترى آخرت بر دنيا اعتراف كرده‌اند ولى به دنيا مايل شده و آن را (بر آخرت) ترجيح داده‌اند و ايمان تنها براى رستگار شدن كافى نيست خداى متعال مى‌فرمايد: وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى‌«١٧» و فرمود: إِنَّ رَحْمَتَ الله قَرِيبٌ من الْمُحْسِنِينَ«١٨» پيامبر (ص) به عربى باديه‌نشين فرمود: «احسان اين است كه خدا را چنان بپرستى كه گويى او را مى‌بينى«١٩»» و خداى متعالى فرمود: وَ الْعَصْرِ إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ، إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ«٢٠». بنابراين در تمام قرآن وعده آمرزش به ايمان و عمل صالح وابسته است نه ايمان تنها. پس اينان نيز مغرورند، يعنى آنها كه به دنيا مطمئن شده‌اند و به آن شادمانند و از نعمتهاى دنيا در رفاهند و آنرا دوست مى‌دارند و از ترس از دست دادن‌