راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٤٥ - شرح چيزى كه به آن تكبّر مىشود

فرمود: «دو مرد در خدمت موسى (ع) افتخار كردند، پس يكى از آنها گفت: من فلانى پسر فلانى هستم تا نه پشت خود را شمرد. پس خدا به موسى (ع) وحى كرد به كسى كه فخر كرده بگو: تمام آن نه نفر كه برشمردى اهل دوزخند و تو دهمين آنهايى.»«١٢٢»

پيامبر (ص) فرمود: «اگر گروهى ادّعاى افتخار به پدرانشان كنند ذغال جهنّم مى‌شوند يا در پيشگاه خدا پست‌تر از جعلهايى هستند كه با بينى‌هايشان كثافتها را حركت مى‌دهند.»«١٢٣»

د: عامل چهارم فخر كردن به جمال است و آن بيشتر در ميان زنان رايج است و اين صفت انسان را به بدگويى از ديگران و غيبت و ذكر عيبهاى مردم فرا مى‌خواند. در اين مورد روايتى از عايشه نقل شده كه گفت: زنى بر پيامبر (ص) وارد شد و چون بيرون رفت پس با اشاره دستم چنين فهماندم- يعنى كوتاه قدّ است. پيامبر (ص) فرمود:

«غيبت او را كردى.»«١٢٤» و منشأ اين عمل تكبّر درونى است، زيرا اگر عايشه خود كوتاه قد بود او را به كوتاهى قد غيبت نمى‌كرد و گويى عايشه از قدّ او به شگفت آمده و آن را در مقايسه با خودش كوچك شمرده از اين رو آن سخن را بر زبان آورده است.

ه- عامل پنجم تكبّر به مال است و آن در ميان شاهان به گنجهايشان و در ميان بازرگانان به كالاهايشان و ميان دهقانان به زمينهايشان، و ميان تجمّل گرايان به لباس و اسبها و مركبهايشان، رواج دارد. پس ثروتمند فقير را كوچك مى‌شمارد و بر او تكبّر مى‌كند و به او مى‌گويد: تو تنگدست و بيچاره‌اى و من اگر بخواهم امثال تو را مى‌خرم و بالاتر از تو را به خدمت مى‌گيرم، تو و دارايى‌ات چه هستيد، در حالى كه اثاث خانه‌ام‌