راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٦٣ - مواردى كه آشكار ساختن عبادات مجاز است

گامهاى عابدان و دانشمندان است، چرا كه آنها خود را در اظهار عبادات شبيه به نيرومندان مى‌سازند در حالى كه دلشان قدرت اخلاص را ندارد و با ريا اعمالشان باطل مى‌شود و دريافتن آن دشوار است. آزمايش آن اين است كه بر نفس خويش عرضه بدارد كه اگر به او بگويند: عمل خود را پنهان دار تا مردم به عابد ديگرى اقتدا كنند و برايت در پنهان ساختن عمل همان پاداش آشكار ساختن باشد پس اگر قلبش مايل شود كه تنها به او تأسى جويند و او عمل را آشكار سازد انگيزه او بر عمل رياست نه طلب پاداش و ثواب و تأسى جستن مردم به او و تمايل يافتن به خير چرا كه مردم با نگريستن به ديگرى به كار خير رغبت خواهند كرد و پاداش او با پنهان ساختن عمل بيشتر خواهد بود. پس اگر غرضش رياكارى در برابر مردم نيست چرا قلبش به اظهار عمل مايل است از اين رو بايد بنده از نيرنگهاى نفس بپرهيزد، چرا كه نفس بسيار فريبكار است و شيطان در كمين و دوستى مقام و جاه بر قلب غالب است و اعمال آشكار كمتر از آفتها سالم مى‌ماند. پس شايسته نيست كه هيچ چيز را با ايمنى از ريا معادل سازد و ايمنى از ريا در پنهان ساختن عمل است، و در آشكار ساختن اعمال خطرهايى است كه امثال ما توان مقابله با آنها را نداريم. بنابراين پرهيز از اظهار عمل براى ما و تمام ضعيفان سزاوارتر است.

قسم دوّم آن است كه پس از فراغت از عمل آن سخن بگويد و حكم آن همان حكم آشكار ساختن خود عمل است و خطر اين بيشتر است، زيرا هزينه سخن گفتن بر زبان آسان است و گاه در نقل عمل انجام شده مبالغه و افزون وجود دارد و نفس از اظهار ادّعاها سخت لذّت مى‌برد، جز اين كه اگر ريا بدو راه يابد سپس در تباه ساختن عبادت گذشته پس از فراغت از آن اثر بگذارد از اين جهت آسان‌تر است و اين عمل جايز است درباره كسانى كه قلبى قوى و اخلاصى كامل دارند و مردم در نظرشان كوچكند و نكوهش و ستايش مردم براى ايشان يكسان و جايز است عمل انجام شده را در نزد كسى‌