راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٥٩ - شرح انگيزههاى تكبّر و عوامل محرّك آن

أَ وَ لَمْ يَرَ الْإِنْسانُ أَنَّا خَلَقْناهُ من نُطْفَةٍ فَإِذا هُوَ خَصِيمٌ مُبِينٌ.«١٤٢» وَ من آياتِهِ أَنْ خَلَقَكُمْ من تُرابٍ ثُمَّ إِذا أَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ.«١٤٣» پس در نعمتى كه خدا بر آدمى ارزانى داشته بينديش كه چگونه او را از اين مرحله پستى و خوارى و كثافت به اين مقام بلند و بزرگوارى منتقل ساخته و پس از معدوم بودن، موجود و پس از مرده بودن زنده و پس از كرى سخنگو و پس از نابينايى بينا و پس از ناتوانى توانا و پس از نادانى دانا و پس از گمراهى هدايت يافته و پس از عجز نيرومند و پس از فقر ثروتمند شده است، در حالى كه بر حسب ذات (لا شى‌ء) هيچ بوده و چه چيز از لا شى‌ء، هيچ پست‌تر و چه كمى از نيستى محض كمتر است؟ سپس به لطف خدا چيزى شده و خدا او را از خاك پست و نطفه‌اى كثيف پس از عدم محض آفريد تا پستى ذاتش را به او بشناساند و بدين وسيله خود را بشناسد و به اين دليل نعمت را بر انسان كامل كرد تا با آن پروردگارش را شناخته و از شكوه تو عظمتش آگاه شود، و بداند كه بزرگى سزاوار هيچ كس جز خدا نيست، از اين رو خدا بر او منت نهاده و فرموده است: أَ لَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَيْنَيْنِ، وَ لِساناً وَ شَفَتَيْنِ، وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ.«١٤٤» و در آغاز، پستى انسان را معرفى كرده و فرموده است: أَ لَمْ يَكُ نُطْفَةً من مَنِيٍّ يُمْنى‌، ثُمَّ كانَ عَلَقَةً- آنگاه نعمتهايى كه به او داده بر شمرده و فرموده است: فَخَلَقَ فَسَوَّى فَجَعَلَ مِنْهُ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَ الْأُنْثى‌«١٤٥»، تا با زاد و ولد، وجودش دوام يابد چنان كه در آغاز وجودش او را ابداع فرموده است. بنابراين كسى كه چنين آغاز