راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٤١ - شرح چيزى كه به آن تكبّر مىشود

پيامبر (ص) فرمود: «تو را به خدا آيا در نفست خطور كرده كه در ميان مردم بهتر از تو نيست؟

گفت آرى»«١١٧» از اين رو پيامبر (ص) با نور نبوّت آنچه را در دل پنهان كرده بود به صورت سياهى شيطان در رخسارش ديد و اين آفتى است كه هيچ يك از عابدان از آن در امان نيستند مگر كسى كه خدا او را حفظ كند. ليكن آفت تكبّر در مورد عالمان و عابدان سه درجه است:

١- درجه اوّل آن است كه تكبّر در قلب شخص جايگزين شده باشد و خود را بهتر از ديگران بداند جز اين كه مى‌كوشد و تواضع مى‌كند و عملش همانند كسى است كه ديگران را بهتر از خودش مى‌داند در دل اين شخص درخت تكبّر ريشه دوانيده ولى شاخه‌هاى آن را بكلّى قطع كرده است.

٢- درجه دوّم آن است كه تكبّر در كارهاى شخص ظاهر شود بدين گونه كه در مجالس خود را برتر از همگنان بداند و بر آنها مقدّم شود و هر كه در حقّش كوتاهى كند آشكارا از او بيزارى جويد و كمترين آن حالت در مورد عالم اين است كه چهره‌اش را از مردم برگرداند و گويى از آنان روى مى‌گرداند و در مورد عابد اين است كه چهره در هم كشد و گره بر پيشانى اندازد گويى از مردم ممتاز است و آنان را پليد مى‌داند يا بر آنان خشمگين است. بيچاره نمى‌داند كه ديندارى در پيشانى و گره انداختن آن نيست و نيز در چهره گرفته و روى‌برگردان از مردم و سر به زير افكندن و دامن جمع كردن نيست بلكه ديندارى فقط در دلهاست. پيامبر (ص) فرمود: «تقوا اينجاست»«١١٨» و به سينه‌اش اشاره فرمود، پيامبر (ص) گرامى‌ترين و پرهيزگارترين مردم و نيز خوشخوترين و گشاده‌روى‌ترين و متبسّم‌ترين مردم بود از اين رو حارث بن جزء زبيدى يار رسول خدا (ص) فرمود: در ميان قاريان (قرآن) هر كدام كه خوشرو و خندان است مرا به شگفت‌