راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٣٠ - شرح حقيقت تكبّر و آفت آن

طلب كسى بودند كه در رياست بزرگتر از پيامبر باشد، زيرا گفتند: چگونه خدا پسرى يتيم را به سوى ما بر انگيخته است؟ پس خداى متعال فرمود: أَ هُمْ يَقْسِمُونَ رَحْمَتَ رَبِّكَ«٩٧» و فرمود: لِيَقُولُوا أَ هؤُلاءِ من الله عَلَيْهِمْ من بَيْنِنا«٩٨». يعنى اين سخنان به قصد كوچك شمردن و بعيد دانستن تقدّم پيامبر بر آنان بود قريش به پيامبر گفتند: چگونه در مجلس تو بنشينم در حالى كه اين مسلمانان فقير در نزد تو هستند. پس قريش به سبب فقر مسلمانان به ديده تحقير به آنان مى‌نگريستند و از همنشينى با آنها تكبّر مى‌ورزيدند.

از اين رو خداى متعال اين آيه را نازل كرد: وَ لا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداةِ وَ الْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ ما عَلَيْكَ من حِسابِهِمْ من شَيْ‌ءٍ وَ ما من حِسابِكَ عَلَيْهِمْ من شَيْ‌ءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَكُونَ من الظَّالِمِينَ.«٩٩»

و فرمود: وَ لا تَعْدُ عَيْناكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَياةِ الدُّنْيا.«١٠٠»

سپس خداى متعال از تعجّب آنها هنگام ورود به دوزخ خبر داده است، چون كسانى را كه پس مى‌شمردند نديدند. پس گفتند: ما لَنا لا نَرى‌ رِجالًا كُنَّا نَعُدُّهُمْ من الْأَشْرارِ.«١٠١» بعضى گفته‌اند مقصود كفّار عمّار، بلال، صهيب و مقداد است.

پس بعضى از آنان كسانى بودند كه تكبّر مانع آنها از انديشيدن و شناخت شده و بر حق بودن پيامبر (ص) بر آنها مجهول ماند و بعضى حقانيّت پيامبر را دانسته و تكبّر مانع آنها از اعتراف به نبوّت او شد. خداى متعال مى‌فرمايد: فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا كَفَرُوا به.

و فرمود: وَ جَحَدُوا بِها وَ اسْتَيْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ ظُلْماً وَ عُلُوًّا«١٠٢» و اين نوع تكبّر نزديك به تكبّر