راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٥٤ - درمان ريا و راه درمان قلب در ريا

شيطان استوار شده و همچنان حالت كراهت و بيزارى را حفظ مى‌كنند و سرگرم تكذيب و مبارزه با شيطان نمى‌شوند.

٤- شخص بداند كه شيطان آنگاه كه عوامل ريا به جريان افتد به او حسد خواهد ورزيد و مصمم شود كه هرگاه شيطان او را وسوسه كند بر اخلاص و توجهش به خدا بيفزايد و صدقه و عبادت خود را پنهان دارد. چنين كسى شيطان را به خشم آورده و او را ريشه كن مى‌سازد و موجب نااميدى او مى‌شود تا آنجا كه برنمى‌گردد. از فضيل بن غزوان روايت شده كه به او گفتند: فلانى بدى تو را گفت: جواب داد: به خدا كسى را كه به او اين دستور را داده است به خشم خواهم آورد، سؤال شد: چه كسى به او دستور داده است؟ گفت: شيطان. آنگاه گفت: خدايا او را بيامرز، معناى به خشم آوردن شيطان اين است كه در اين مورد از خدا اطاعت مى‌كنم و هرگاه شيطان بداند كه بنده‌اى چنين مى‌كند از بيم آن كه مبادا بر حسنات خود بيفزايد از او دست مى‌كشد. ابراهيم تيمى گويد:

شيطان انسان را به گناهى فرا مى‌خواند و اطاعتش نمى‌كند و كار خيرى انجام مى‌دهد و هرگاه او را چنين ديد او را رها مى‌سازد. و نيز گفته است: هرگاه شيطان تو را مردّد بيند در تو طمع مى‌كند و هرگاه تو را مداوم بر كار خير ببيند غمگين مى‌شود و به خشم مى‌آيد.

حارث محاسبى«١٠٠» براى چهار مورد ياد شده مثالى بسيار خوب زده و گفته است:

حكايت آنان حكايت چهار نفر است كه قصد كرده‌اند به مجلس علم و حديث بروند تا از آن بهره‌اى ببرند و هدايت شوند، شخص گمراه و بدعتگزارى بر آنان حسد ببرد و بترسد كه آنان با حق آشنا شوند. پس جلو يكى از آنها را بگيرد و مانعش شود و او را به مجلس گمراهى دعوت كند و او امتناع ورزد و چون شيطان از امتناع او آگاه شود او را سرگرم مبادله كند تا بر گمراهى بماند در حالى كه شخص طالب خير مى‌پندارد