راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٥٢ - درمان ريا و راه درمان قلب در ريا

شخصى در زمره رياكاران است؟

بايد بدانيد كه خداى متعال به هيچ بنده تكليفى نكرده كه در توانش نباشد و جلوگيرى كردن بنده از تحريكهاى شيطان و ريشه كن ساختن طمع تا آنجا كه به شهوتها مايل نشود و گرايش پيدا نكند، در توان بنده نيست و تنها توانش اين است كه با كراهت خود با شهوت مقابله كند كراهتى كه از شناخت فرجامها و دانش دين و اصول ايمان به خدا و روز جزا نشأت مى‌گيرد و هرگاه چنين كند تكليف خود را به طور كامل ادا كرده است. و بر اين مطلب دلالت دارد، اين روايت: «ياران رسول خدا (ص) به محضر او شكايت كرده گفتند: چيزهايى به دلمان خطور مى‌كند كه اگر از آسمان سقوط كنيم و پرندگان ما را بربايند و يا باد ما را در جايى دور بيفكند از گفتن آنها نزد ما محبوبتر است، پيامبر (ص) فرمود: آيا آن حالت را يافته‌ايد؟ عرض كردند: آرى، فرمود: آن حالت ايمان آشكار است»«٩٨» و آنها جز وسوسه شيطان و كراهت از آن چيزى در دل نيافته بودند و نمى‌توان گفت: مقصود پيامبر (ص) از ايمان صريح وسوسه شيطان بوده است.

بنابراين بايد آن را بر كراهتى حمل كرد كه با وسوسه برابر باشد و ريا هر چند بزرگ است ولى كمتر از وسوسه درباره خداوند است. پس هرگاه ضرر بزرگتر به وسيله كراهت دفع شود دفع ضرر كوچك‌تر به آن سزاوارتر است همچنين در حديث ابن عباس از پيامبر روايت شده كه فرمود: «سپاس خدايى را كه مكر شيطان را با وسوسه بر گرداند»«٩٩» ابو حازم گويد: وسوسه‌اى كه از نفس تو است و از آن بيزارى جويى به نفع خودت‌