راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٨١ - شرح جاه دوستى ستوده و نكوهيده

مورد نظرش از آن آگاه نشود و موقعيّتش از بين نرود، اين حالت نيز مباح است، زيرا پوشاندن كار زشت جايز است و پرده‌درى و آشكار ساختن كار زشت جايز نيست و اين عمل نيرنگ نيست، بلكه بستن راه آگاهى از چيزى است كه آگاهى از آن بى‌فايده است. مانند كسى كه شرابخوارى خود را از سلطان پنهان مى‌دارد ولى نزد او خود را ديندار معرّفى نمى‌كند، زيرا اگر بگويد ديندارم نيرنگ است ولى اقرار نكردن او به شرابخوارى موجب معتقد شدن سلطان به ديندارى او نمى‌شود، بلكه مانع از علم به شرابخوارى او مى‌شود از موارد ممنوع اين است كه در برابر سلطان خوب نماز بخواند به طورى كه به او اعتقاد خوب پيدا كند، چرا كه اين عمل رياكارى و مرتكب آن حيله‌گر است زيرا خود را در خيال او از مخلصان و خاشعان نسبت به خدا نشان مى‌دهد در حالى كه در كار خود ريا كار است و چگونه مى‌تواند مخلص باشد. بنابراين جاه طلبى از اين راه و به وسيله هر گناهى حرام است و با به دست آوردن مال از راه حرام هيچ فرقى ندارد و همان طور كه جايز نيست با نيرنگ بازى در عوضى كه مى‌دهد، مال ديگران را مالك شود همچنين جايز نيست با نيرنگ و تزوير در دل كسى جاى بگيرد، چرا كه مالك شدن بر دلها مهمتر از مالك شدن اموال است.

شرح انگيزه ستايش دوستى و آرامش نفس به مدح و تمايل طبيعت آدميان به آن و تنفّر از نكوهش‌

بايد دانست كه ستايش دوستى و لذّت بردن قلب از آن، چهار عامل دارد:

١- عامل نخست كه از همه قوى‌تر است آن است كه نفس كمال را درك مى‌كند زيرا بيان كرديم كه كمال دوست داشتنى است و درك هر دوست داشتنى لذّت‌بخش است و هرگاه نفس احساس كمال بكند آرامش مى‌يابد و به حركت درمى‌آيد و لذّت مى‌برد، و ستايش موجب مى‌شود كه شخص ستايش شده احساس كمال كند زيرا صفتى‌