ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٨٨ - هفده - اصل مكافات بر مبناى نيتها در تصعيد حيات كمالى

شر طلبى و خودخواهى و سود پرستى بدون تقيد به اصل و قاعده تصميم مى گيرند و اقدام مى كنند ، همواره عامل زشتى و پليدى درونى آنان ثابت است . اينان اگر با آن انگيزه و نيت به هدفهاى خير هم برسند ، ارزشى را دارا نخواهند بود چه رسد به كارها و هدفهاى شر و پليد ، زيرا روح فاسد را زيبائى جسد نمى تواند اصلاح كند ، در صورتى كه زشتى جسد با زيبائى روح از بين مى رود .
يكى از نتايج فوق العاده با اهميت « اصل مكافات بر مبناى نيت » ريشه كن شدن يأس و نوميدى و احساس شكست ناشى از عدم وصول به هدفها است كه اغلب مردم معمولى را افسرده و تباه مى سازد . توضيح اين كه ، زندگى مردم معمولى بر مبناى محسوس محورى سپرى مى شود ، يعنى ملاك سعادت را در آن مى بينند كه خواسته‌هاى آنان بطور كاملا محسوس پيش چشمانشان پديدار گردد .
اگر با اندك تلاشى موفق به استخراج چشمهء آب شود كه جريان آب را با چشمانش ببيند ، خود را در آن مورد سعادتمند تلقى مى كند ، در صورتى كه اگر در هزاران نقطه از زمين با تصميم و نيت پاك براى رفاه و آسايش انسانها حفارى كند و فرضا در هر يك از آن حفارىها صدها متر چاه بكند ، اگر نتواند به آب برسد ، قطعا خود را به شكست محكوم مى كند و حتى شايد از اين راه به پوچى برسد بينوائى و سيه روزى در آن است كه آدمى بجهت « محسوس محورى » بودن خود را محكوم به شكست مى نمايد ، نه آن كه اگر تلاش و كوششهايش با نيت و اقدام پاك او را به هدف منظورش نرساند ، او مغبون گشته است . خطاى بسيار بزرگ و جبران ناپذير ما انسانها از همين جا ناشى مى شود كه ما ملاك همهء ارزشها را تحقق فيزيكى هدفهائى مى دانيم كه با كار و تلاش به آنها مى رسيم لذا آنچه كه در آيات قرآنى بعنوان ارزشهاى انسانى آمده است : عمل صالح و مسابقه در خيرات و قلب سليم است . آيات مربوط به دو موضوع اول و دوم در موارد فراوانى از قرآن وارد شده است . مباحث سبقت در خيرات