آيا هيچ خداشناسى هست كه درباره ما از خدا بترسد؟ آيا كسى هست كه ما را يارى دهد و پاداشش را از خدا بخواهد؟ در اين هنگام فرياد گريه و زارى زنان بلند شد! [١]

بيرون آمدن امام زين العابدين (ع)

«على بن الحسين، زين العابدين كه بيمار بود و ياراى كشيدن شمشيرش را نداشت، بيرون آمد و امّ كلثوم به دنبال وى صدا مى‌زد: پسرم برگرد! گفت: عمه جانم بگذار تا در حضور فرزند رسول خدا (ع) بجنگم! در اين هنگام حسين (ع) فرمود: اى امّ كلثوم او را نگهدار، تا آنكه روى زمين از نسل آل محمد (ص) تهى نگردد.» [٢]

شهادت عبداللَّه، طفل شيرخوار حسين (ع)

روايات مربوط به شهادت فرزند شيرخوار امام (ع) در روز طف بسيار مختلف است؛ و به چند دسته تقسيم مى‌شود:

[١] مقتل الحسين (ع)، مقرم، ص ٢٧١، و ر. ك: اللهوف، ص ١٦٨.

[٢] تسلية المجالس، ج ٢، ص ٣١٤؛ و ر. ك: مقتل الحسين، خوارزمى، ج ٢، ص ٣٦. درباره اينكه امام زين العابدين (ع) در روز عاشورا و روز قبل از آن بيمار بوده است همه مورخان اتفاق نظر دارند. (براى مثال ر. ك: تاريخ الطبرى، ج ٣٧ ص ٣١٥؛ ترجمة الامام الحسين، از بخش چاپ نشده الطبقات الكبير. ص ٧٧؛ الارشاد، ج ٢، ص ٩٣؛ اثبات الوصيه، ص ١٧٧ و ١٨١؛ نسب قريش، ص ٥٨؛ اعلام الورى، ج ١، ص ٤٦٩ تذكرة الخواص، ص ٢٢٩ به نقل از واقدى؛ المناقب، ابن شهر آشوب، ج ٤، ص ١١٣ و عمدة الطالب، ص ١٨٢).

در اين ميان نويسنده فضيل بن زبير بن عمر بن درهم كوفى اسدى (زيدى) در يك قول نادر، در كتاب موسوم به تسمية من قتل مع الحسين (ع) مى‌نويسد: «على بن الحسين (ع) بيمار بود و از معركه بيرون برده شد، او در يكى از پيكارها حضور يافت و خداوند بلا را از او دفع كرد.

زيديى ديگر در كتاب الحدائق الورديه از او پيروى كرده و به احتمال قوى سخنش را از او گرفته است. يكى از پژوهشگران معاصر با استفاده از سخن فضيل بن زبير مى‌نويسد: «در دلايل پيشين فرض بر اين بود كه امام سجاد (ع) پس از نخستين شركت در جنگ مجروح و بيمار شد و او را از ميدان نبرد بيرون بردند. شايد عدم اجازه شركت در ميدان نبرد در نوبت دوم بوده است كه ايشان در حال بيمارى و مجروحيت بوده است.» (ر. ك: جهاد الامام السجاد، ص ٤٤) اما اين استنتاج هيچ پايه‌اى جز همان قول نادر ندارد. اين در حالى است كه طبرى، مفيد، ابن شهر آشوب، مسعودى و ديگران نقل مى‌كنند كه امام سجاد (ع) روز قبل از عاشورا بيمار بوده است و عباراتشان در اين باره به اندازه كافى روشن است.