با کاروان حسینی - ت بینش - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٦٧ - چگونگى نماز خواندن امام(ع) در روز عاشورا

و گفته‌اند: «آنگاه حسين (ع) چنين سرود:

چه نيكو آزاده‌اى است فرزند رياح،

و چه نيكو آزاده‌اى است در هنگام بارش تيرها،

چه نيكو آزاده‌اى است آن كسى كه جان خويش را فداى حسين كرد، و در بامدادان جان باخت.» [١]

برخى ديگر گفته‌اند كه اين اشعار را يكى از اصحاب امام (ع) در رثاى حرّ سروده است. [٢]

خوارزمى به نقل از حاكم جشمى گويد: اين اشعار را على بن الحسين (ع) در رثاى او سروده است. [٣]

چگونگى نماز خواندن امام (ع) در روز عاشورا

بيشتر مورخان نوشته‌اند كه امام (ع) با اصحاب در ظهر عاشورا نماز خوف به جاى آوردند. [٤]

[١] امالى، صدوق، ص ١٣٦، مجلس ٣٠، حديث شماره ١.

[٢] مقتل الحسين، خوارزمى، ج ٢، ص ١٤؛ و ر. ك: الفتوح، ج ٥، ص ١٨٦؛ بحار، ج ٤٥، ص ١٤.

[٣] همان، و در بحار، ج ٤٥، ص ١٤ اين بيت نيز بر ابيات گذشته افزوده شده است:

پس اى پروردگار بزرگ او را در بهشت خويش ميهمان گردان‌

و او را با حوريان زيبا تزويج كن.

[٤] براى مثال ر. ك: الارشاد، ج ٢، ص ١٠٥؛ مثير الاحزان، ص ٦٥؛ تاريخ الطبرى، ج ٣، ص ٣٢٨؛ الكامل فى التاريخ، ج ٣، ص ٢٩٢؛ مقتل الحسين، خوارزمى، ج ٢، ص ٢٠؛ انساب الاشراف، ج ٣، ص ١٠٣؛ المنتظم، ج ٥، ص ٣٤٠؛ تذكرة الخواص، ص ٢٢٧. ابن شهر آشوب در المناقب مى‌گويد: «با آنان نماز شدت خوف به جاى آورد». علامه حلى در نهاية الاحكام (ج ٢، ص ٢٠٠) در معناى نماز شدت خوف گفته است: «آن به معناى پايدارى كردن در جنگ و در زمانى است كه هيچ كس نتواند جنگ را ترك بگويد. يا به معناى شدت گرفتن ترس و بروز جنگ است به طورى كه اگر مسلمانان پشت به دشمن كنند و يا آنكه نيروهايشان تجزيه گردد، از دشمن ايمن نباشند. در اين صورت مسلمانان مى‌توانند سواره پياده يا ايستاده نماز بخوانند و در صورت امكان بايد رو به قبله بايستند. اما در صورتى كه امكان ايستادن رو به قبله ممكن نباشد مى‌توانند رو به قبله نباشند. اگر امكان به جا آوردن همه اركان برايشان باشد واجب است وگرنه مى‌توانند براى سجده و ركوع اشاره كنند، ولى براى سجده بايد بيشتر خم شوند. چنانچه تنها بخشى از آنها را بتوانند به جاى آورند، به جاى آوردنش واجب است. تقدم و تأخر نيز براى آنان جايز است، به دليل اين گفته خداوند متعال: «و اگر ترسيديد پياده يا سواره». رسول خدا (ص) فرموده است: «رو به قبله و يا جز آن». امام باقر (ع) درباره نماز خوف در هنگام تعقيب، مبارزه و درگيرى فرموده است: «هر كس رو به هر سو كه باشد با اشاره نماز را به جاى مى‌آورد.»