با کاروان حسینی - ت بینش - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٧ - خلاصه تاريخ و جغرافياى كربلا تا سال شصتم هجرى

همراه سپاهى كه عازم حمله به شام بود و يا اخبارى كه راويان از رسول خدا (ص) و اميرالمؤمنين (ع) درباره كشته شدن سيدالشهداء در آن سرزمين و قتلگاه آن حضرت نقل كرده‌اند!

كربلا در غرب نهر فرات و در كناره دشت، در وسط منطقه رسوبى معروف به سرزمين سواد، واقع است. در شمال غربى آن شهر انبار، در شرق آن شهر باستانى بابل، در غرب آن صحراى غربى، در جنوب غربى آن شهر حيره، پايتخت منذريها قرار دارد. كربلا در مرزهاى صحرا واقع است و بدويان حجاز و شام براى تأمين آذوقه به آنجا روى مى‌آوردند.

تا چندى پيش وضعيتش همين بوده است. از آنجا تا العين فاصله چندانى نيست؛ و العين واحه‌اى است پر درخت و پر آب و شهر العين يكى از شهرهاى مهم در منطقه صحرا بوده است .... [١]

«حائر سرزمينى داشت گسترده كه در جهات شمال، غرب و جنوب به رشته تپه‌ها و صخره‌هاى پيوسته به هم منتهى مى‌گشت. مدخل شرقى آن يعنى آنجايى كه امروزه زائران به زيارت بارگاه حضرت عباس مى‌روند، در نظر بيننده به صورت يك نيمدايره جلوه‌گر بود.» [٢]

سيد هبة الدين شهرستانى گويد كه كاوشگران در اعماق زمين خانه‌هاى پيرامون قبر امام حسين (ع) به آثارى دست يافته‌اند كه نشان دهنده ارتفاع آن در جهات شمال و غرب در قديم است. و در سوى شرق آن جز خاك سست و نرم به چيزى دست نيافته‌اند. اين امر نشان مى‌دهد كه اين سرزمين در دوران نخست خود از سوى شرق گود و از سوى شمال و غرب به صورت هلالى بلند بوده است؛ و فرزند حضرت زهرا (س) در اين هلال به محاصره درآمده است. [٣]

[١] ر. ك. تاريخ مرقد الحسين والعباس، ص ١٨.

[٢] ر. ك. همان، ص ٢٨، به نقل از نهضت الحسين، ص ٨٠.

[٣] ر. ك: نهضة الحسين (ع)، ص ٩٠. شهرستانى گويد: مؤيد اين مطلب روايتى است كه ابن قولويه در كامل الزيارات و شيخ او كلينى در كافى و مجلسى در مزار بحار، از امام صادق روايت كرده‌اند: «زايران حسينى (ع) در نهر فرات غسل مى‌كنند و از سوى شرق به قبر شريف وارد مى‌شوند.»