شيخ صدوق نقل مى‌كند: «دشمن خدا، سنان بن انس ايادى و شمر بن ذى الجوشن عامرى با مردانى از اهل شام آمدند تا بالاى سر حسين (ع) ايستادند. گروهى از آنها به گروهى ديگر گفتند: منتظر چه هستيد!؟ اين مرد را راحت كنيد.» [١]

كلينى از امام صادق (ع) نقل مى‌كند كه فرمود: «تاسوعا روزى است كه در آن، حسين (ع) و يارانش- كه خداوند از آنان خشنود باد- در كربلا به محاصره در آمدند؛ سپاه شام بر ضد او اجتماع كردند و گرفتارش ساختند ...» [٢]

چه بسا كه در متون ياد شده، مراد از اصطلاح اهل شام، ماهيت سياسى اين سپاه است.

نه اينكه اين سپاه از كسانى تشكيل مى‌گرديد كه از ساكنان سرزمين شام به شمار مى‌آمدند.

مؤيد اين مطلب عباراتى است كه در روايتهاى زير آمده است: روايت كلينى: «گروهى از اهل شام بر او گرد آمدند ...»؛ روايت ابن اعثم كوفى: «تا آنكه اهل شام به خاطر افراد زيادى كه از آنها كشته بود فرياد بر آوردند ...»؛ روايت مناقب: «و اهل شام او را از دست حسين به در بردند.» مقصود هر سه روايت ياد شده، سپاه ابن زياد است كه بيشتر افراد آن را قبايل كوفه تشكيل مى‌دادند. دليلش هم اين است كه عين متن همين روايات در منابع تاريخى ديگر، بدون ذكر نام اهل شام آمده است، بلكه در آن متون اشاره شده است كه اينان اهل كوفه بودند.

آرى، تنها روايتى كه آشكارا دلالت بر حضور اهل شام دارد، در كتاب المناقب نقل شده است: «ابن زياد، شمر بن ذى الجوشن را همراه چهار هزار تن از اهل شام گسيل داشت.» ولى ابن شهر آشوب تنها كسى است كه عبارت «اهل شام» را آورده است. زيرا هيچ يك از منابع تاريخى كه موضوع اعزام شمر به وسيله ابن زياد را با چهار هزار تن گزارش داده‌اند، نگفته‌اند كه آنان اهل شام بوده‌اند. [٣]

علاوه بر اين، هيچ كدام از اين منابع تاريخى ننوشته‌اند كه يك يا چند فرمانده شامى روز عاشورا در كربلا حضور داشتند. چنانچه برخى از واحدهاى سپاه شام در كربلا حاضر

[١] امالى، شيخ صدوق، ص ١٣٨، مجلس سى ام، حديث شماره ١.

[٢] الكافى، ج ٤، «الصيام»، حديث ٧.

[٣] براى نمونه ر. ك: الفتوح، ج ٥، ص ١٥٧؛ الارشاد، ج ٢، ص ٩٥؛ مقتل الحسين، مقرّم، ص ٢٠٠.