تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٦٣٤ - عبرتهايى از شكست

«وَ لَقَدْ عَفا عَنْكُمْ وَ اللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ‌- و از شما در گذشت، و خداوند را به مؤمنان نعمت و منت است.» پس عفو دليل بر آن نيست كه خدا مؤمنان و كافران را در يك تراز قرار مى‌دهد، بلكه مؤمنان راستين در جنگ بر كافران برترى دارند.

عبرتهايى از شكست‌

[١٥٣] عبرتهاى شكست چيست و چگونه بايد از آنها بهره‌بردارى كنيم تا بار ديگر گرفتار شكست نشويم؟

/ ٦٨١ الف: قرآن از آنكه صورت واقعى شكست را ترسيم مى‌كند، كه عبارت از فرار از ميدان جنگ به خاطر حب ذات است و نظرى به پشت سر نينداختن، در اين باره سخن مى‌گويد

«إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لا تَلْوُونَ عَلى‌ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْراكُمْ فَأَثابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلا تَحْزَنُوا عَلى‌ ما فاتَكُمْ وَ لا ما أَصابَكُمْ وَ اللَّهُ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ‌- در آن هنگام كه روى برتافته و مى‌رفتيد، و كسى در فكر كسى نبود، و پيغمبر از پشت سر شما را مى‌خواند، پس خدا اندوه شما را به اندوه كيفر داد، تا بر آنچه از دست شما مى‌رود يا به شما مى‌رسد اندوهگين مشويد، و خدا بر آنچه مى‌كنيد آگاه است.» در اين جا رسول خدا (ص) با ياد كردن از آخرت و ضرورت فداكارى، به درمان كردن اثر بد شكست در نفوس ايشان مى‌پردازد، چرا كه بهترين درمان براى خودخواهى و خود دوستى به ياد خدا و روز ديگر افتادن است.

ب: سپس قرآن بعد از آوردن اين صورت شكست، مى‌گويد كه شكست آثارى منفى دارد كه از حدود ميدان جنگ تجاوز مى‌كند.

[١٥٤] مؤمن بشر است و در معرض عوامل شكست قرار دارد، ولى به فضل ايمان داشتن به خدايى كه او را براى غلبه بر ذات يارى مى‌دهد، و قلب را آكنده از اطمينان مى‌سازد، و در نتيجه جسم او را نيز پر از آسايش مى‌كند، بر آنها پيروز