تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٠٥ - شرح آيات

آياتى كه پس از آن خواهد آمد، از مجموعه‌اى از واجبات امت و آداب دينى آن بحث مى‌كند. و سخن از قصاص آغاز مى‌شود كه يك واجب اجتماعى است و به پاسدارى از حرمت جان آدمى بستگى دارد. سپس از وصيت همچون واجبى اجتماعى سخن مى‌گويد كه به حرمت و احترام مال وابسته است. چه مال چيزى جز تلاش انباشته انسان نيست، و آن كس كه به مال تجاوز مى‌كند، حتى اگر اين كار پس از مرگ صاحب مال هم صورت بگيرد، زندگى و تلاشهاى صاحب آن را از ميان برده است.

سپس قرآن از روزه و جهاد و حج به عنوان واجبات دينى اجتماعى سخن مى‌گويد، ولى اين سؤال باقى مى‌ماند كه: سبب قرار دادن قصاص و وصيت در رديف روزه و جهاد و حج چه بوده است.

پاسخ: قصاص و وصيت از واجباتى اجتماعى است كه همه افراد امت به انجام دادن آن مكلفند،/ ٣٢١ و از اين لحاظ به روزه و جهاد و حج شباهت دارند. و از سوى ديگر، يكى از هدفهاى جامعه اسلامى در وضع شعائر و واجبات پاسدارى از زندگى و اموال مردم است، پس لازم بوده است كه قرآن پيشاپيش از آنها سخن بگويد.

شرح آيات

[١٧٨] «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصاصُ فِي الْقَتْلى‌ الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنْثى‌ بِالْأُنْثى‌- اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، در مورد كشتگان بر شما قصاص نوشته شد: آزاد به آزاد و بنده به بنده و زن به زن.» اين حكمى است كه بر امت واجب شده و بر هر يك از افراد آن عملى كردن اين حكم ضرورى است، ولى اين حقى است كه صاحب خون آن را مطالبه مى‌كند و بايد امت اين حق او را بگيرد و به او بدهد، ولى اگر صاحب خون چشم بپوشد، آزاد است.

«فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْ‌ءٌ فَاتِّباعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَ أَداءٌ إِلَيْهِ‌