تفسير هدايت

بحثهاى تمهيدى

فصل اول

قرآن در آيات قرآن

قرآن در سنت

چرا به قرآن دعوت مىكنيم

فصل دوم

ضرورت تدبر كردن در قرآن

قرآن و تفسير به رأى

قرآن ميان تزكيه و تعليم

قرآن حكيم ميان ظاهر و باطن

قرآن حكيم، در ميان محكم و متشابه

قرآن حكيم و حروف هفتگانه

قرآن حكيم و اثبات معانى آن

الف لغت و زبان

ب سياق

ج تفسير

فصل سوم

تدبر و صفات نفسانى

تدبر و صفات عقلى

تدبر و سياق قرآنى

1 - ارتباط و پيوستگى علمى

2 - ارتباط و پيوستگى تربيتى

تدبر و واقعيت خارجى

تدبر و تحقق بخشيدن به قرآن

خلاصهاى از روش تدبر در قرآن

سوره حمد

فضيلت سوره

سوره الفاتحة(1) آيات 1 تا 7

سوره حمد، چكيده معارف قرآنى

تفسير بسملة(بسم الله الرحمن الرحيم گفتن)

موارد حمد و سپاسگزارى

سوره بقره

فضيلت سوره

زمينه كلى سوره

نخست، نام سوره

زمينه كلى سوره سوره البقرة از چه چيز سخن مىگويد؟

سوره البقرة(2) آيات 1 تا 20

معناى واژهها

قرآن چگونه آدميان را تقسيم مىكند

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

آيا اختلاف دليل علم است؟

قرآن راهنما است

سوره البقرة(2) آيات 21 تا 25

معناى واژهها

اركان ايمان

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

سوره البقرة(2) آيات 26 تا 29

معناى واژهها

شخصيت انسانى چگونه مىبايد باشد؟

رهنمودهايى از آيات

داستان آفرينش نخستين

شرح آيات

سوره البقرة(2) آيات 30 تا 39

معناى واژهها

طبيعت چگونه فرمانبردار انسان شد؟

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

سوره البقرة(2) آيات 40 تا 48

معناى واژهها

آيا ما از شكر گزارانيم؟

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

سوره البقرة(2) آيات 49 تا 62

معناى واژهها

نقش رسالتهاى خدا در ساخته شدن تمدنها

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

و بازپسين كلمه

سوره البقرة(2) آيات 63 تا 66

معناى واژهها

سستى در روان كردن احكام

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

سوره البقرة(2) آيات 67 تا 73

معناى واژهها

داستان ماده گاو درسها و عبرتها

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

سوره البقرة(2) آيات 74 تا 79

معناى واژهها

يهود از گمراهى احبار تا آرزوهاى گمراهان

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

سنگدلى

كتاب در ميان رؤيا و تقليد

ميان آرزوها و پندارها

گمان و پندار

سوره البقرة(2) آيات 80 تا 86

معناى واژهها

تقديس ذات يا خودپرستى

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

پيمان خدا با بنى اسراييل

سوره البقرة(2) آيات 87 تا 93

معناى واژهها

نژادپرستى و انجماد فكرى

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

سبب تكذيب

سوره البقرة(2) آيات 94 تا 100

معناى واژهها

نژادپرستى و كافر بودن به فرشتگان

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

سوره البقرة(2) آيات 101 تا 103

معناى واژهها

پايان خط

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

سوره البقرة(2) آيات 104 تا 110

معناى واژهها

ما و فرهنگهاى خارجى

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

راعنا و انظرنا

رسالتهاى خدا و تطور زمانى

سوره البقرة(2) آيات 111 تا 123

معناى واژهها

تسليم شدن به خدا مقياس و ميزان است

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

شدت يافتن اختلافات

مصدر الهام

سوره البقرة(2) آيات 124 تا 140

معناى واژهها

إبراهيم سمبل يگانگى

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

آثار مثبت عمل صالح

راه براى از بين بردن اختلاف

ملت ابراهيم

يگانهپرستى جوهر وحدت

سوره البقرة(2) آيات 141 تا 150

معناى واژهها

قبله، رمز وحدت امت

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

جدايى نقطه به راه افتادن است

چرا قبله يگانه نشده است؟

چگونه رستگارى را تأمين كنيم؟

سوره البقرة(2) آيات 151 تا 157

معناى واژهها

و بردباران را مژده ده

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

از چه چيز مدد بگيريم؟

اگر بخواهى نميرى

سوره البقرة(2) آيات 158 تا 167

معناى واژهها

چگونه علماى بد شعاير خدا را پنهان كردند

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

رسالت علم

جزاى علماى بد

فرهنگ توحيدى

سوره البقرة(2) آيات 168 تا 177

معناى واژهها

چگونه بتهاى كفر را بشكنيم؟

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

قوانين شيطانى

بندگان نياكان

جزاى كتمان و پوشاندن حق

صفات علماى بد

سوره البقرة(2) آيات 178 تا 182

معناى واژهها

فلسفه قصاص

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

وصيت و حق اموال

سوره البقرة(2) آيات 183 تا 189

معناى واژهها

فلسفه و احكام روزه

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

چرا رمضان؟

رمضان و دعا

از احكام روزه

سوره البقرة(2) آيات 190 تا 195

معناى واژهها

هدفها و احكام جنگ در اسلام

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

جنگ براى چه و چگونه؟

هدف فرهنگى جنگ

چه وقت حرمتها حفظ مىشود؟

انفاق و اتحاد ضرورتى جنگى است

سوره البقرة(2) آيات 196 تا 203

معناى واژهها

حج، مدرسه پرهيزگارى

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

چرا جدال و فسوق؟

بعد از عمره تمتع چه؟

بهرهورى از خط سير ايمان

چگونه به دنيا و آخرت برسيم؟

سوره البقرة(2) آيات 204 تا 213

معناى واژهها

تقوى خرسندى خدا، صلح و سلم، عدالت

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

وحدت ضرورتى جهادى است

مسئوليت پاسدارى از وحدت

براى چه اختلاف؟!

سوره البقرة(2) آيات 214 تا 218

معناى واژهها

فتنه، بزرگتر از كشتن

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

انفاق راه فداكارى است

فتنه از كشتن سختتر است

سوره البقرة(2) آيات 219 تا 225

معناى واژهها

پرهيزگارى اجتماعى

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

پرهيزگارى و حقوق اجتماعى

پرهيزگارى و حقوق زن

حكم نزديكى جنسى در حيض

سوره البقرة(2) آيات 226 تا 232

معناى واژهها

وظايف مربوط به پيوند زناشويى

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

پرهيزگارى در پيوند زناشويى

سوره البقرة(2) آيات 233 تا 242

معناى واژهها

تقوى در اداره كردن خانه

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

حق شوهر پس از وفات

چگونه همسر خودت را انتخاب مىكنى

سوره البقرة(2) آيات 243 تا 249

معناى واژهها

فرمانروايى خدايى

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

به كارزار كردن فرمان يافتند و پشت كردند

سوره البقرة(2) آيات 250 تا 254

معناى واژهها

شرايط پيروزى بر دشمن

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

سوره البقرة(2) آيات 255 تا 260

معناى واژهها

نامهاى نيكو و زيباى خدا

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

سوره البقرة(2) آيات 261 تا 274

معناى واژهها

انفاق در راه خدا

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

سوره البقرة(2) آيات 275 تا 281

معناى واژهها

ربا و فساد اجتماعى

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

آثار ربا

درمان چيست؟

سوره البقرة(2) آيات 282 تا 283

ارتباط تكاملى ميان پرهيزگارى و نظامهاى اجتماعى

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

نوشتن دين

سوره البقرة(2) آيات 284 تا 286

معناى واژهها

مسئوليت و اسبابهاى اسقاط احكام

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

چارچوب مسئوليتها

سوره آل عمران

فضيلت سوره

زمينه كلى سوره

مناسبت نام سوره؟

زمينه كلى چيست؟

سوره آلعمران(3) آيات 1 تا 6

معناى واژهها

رسالتهاى خدا ميان وحدت و نژادپرستى

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

قيوم چيست؟

سوره آلعمران(3) آيات 7 تا 13

معناى واژهها

حقايق قرآن ميان حق تأويل و فتنه باطل

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

چگونه رسالت كلى و عام مىشود؟

ميان محكم و متشابه

چرا در دين اختلاف پيدا مىشود؟

زيغ چيست؟

تأويل يا گزارش

چه كس تأويل را مىداند؟

ايمان پيش از معرفت

ايمان به روز ديگر، سنگر شالوده در معرفت

تنها اعتماد بر خدا

سوره آلعمران(3) آيات 14 تا 20

معناى واژهها

زندگى در ميان افقهاى آينده و شهوت حاضر

رهنمودهايى از آيات

نفس بشرى در ميان عقل و شهوت

معنى تقوى

ميان يگانگى و يگانهپرستى

سوره آلعمران(3) آيات 21 تا 25

نتايج سستى روح دينى

رهنمودهايى از آيات

انسان چگونه تنزل مىكند؟

تفسير كردن دين بر هواى نفس

سوره آلعمران(3) آيات 26 تا 30

معناى واژهها

رهبرى درست در نظر قرآن

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

پادشاهى مخصوص كيست؟ مخصوص خدا

فراگير بودن قدرت الهى

ميان دو مفهوم قدرت و رهبرى

جهاد، چهره آشكار توحيد

سوره آلعمران(3) آيات 31 تا 41

معناى واژهها

مردم و تقديس اشخاص و راهنماييهاى قرآن

رهنمودهايى از آيات

چگونه خدا را دوست مىداريم؟

در ميدان گسترده گزينش

آثار تربيت بر نمو طفل

خدا چگونه فرستادگان خود را برمىگزيند؟

سوره آلعمران(3) آيات 42 تا 51

معناى واژهها

رسالت عيسى از تمايز ولادت تا خصائص رسالت

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

نامهاى عيسى و خصائص او

يگانگى رسالتها در مبدأ و هدف

سوره آلعمران(3) آيات 52 تا 59

انسان بودن پيامبر و مراحل پيروزى رسالتها

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

ميزان عاملان

پايان اعجاز آميز

پس اى خردمندان عبرت گيريد

سوره آلعمران(3) آيات 60 تا 68

معناى واژهها

حق، وسيله اندازهگيرى درستى و اساس يگانگى

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

دلايل راستى رسالت

مباهله وسيلهاى براى كشف حق است

تطبيق و به كار بستن اصول وسيله خلاص است

سوره آلعمران(3) آيات 69 تا 76

معناى واژهها

ايستارهاى اهل كتاب عصبيت و گمراه كردن

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

نتايج تعصب

سوره آلعمران(3) آيات 77 تا 85

معناى واژهها

علما در ميان توجيه شكستها و به كارگيرى نيروها

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

رسالت عبارت از مسئوليتها و واجباتى است

نتايج تحريف

ملتزم بودن به مسئوليت تضمين استقامت است

سوره آلعمران(3) آيات 86 تا 92

معناى واژهها

ارتداد، اقسام و كيفر آن

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

جزاى ارتداد

ميان بخشندگى و توبه

سوره آلعمران(3) آيات 93 تا 100

معناى واژهها

تعصب، سد راه وحدت و اساس كفر

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

تقديس اشخاص راه وحدت را مىبندد

از معانى كفر

سوره آلعمران(3) آيات 101 تا 108

معناى واژهها

يگانگى، آرمان فرهنگى امت

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

يگانگى وسيله چنگ زدن به ريسمان خدا

وحدت جز با عقيده ميسر نمىشود

چگونه از يگانگى پاسدارى كنيم؟

سوره آلعمران(3) آيات 109 تا 117

معناى واژهها

ملتزم بودن به ارزشها ضامن استقامت است

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

ميان فسق و ايمان

سوره آلعمران(3) آيات 118 تا 129

معناى واژهها

ايستار اساسى در برابر كافران

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

اصولى بودن وحدت اسلامى

درسهايى از ميدان نبرد بدر

سوره آلعمران(3) آيات 130 تا 136

معناى واژهها

رفتار ايمانى، پناهگاه امت

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

خطر ربا

چگونه بهشتى مىشويم؟

سوره آلعمران(3) آيات 137 تا 148

معناى واژهها

بازگشت به سنتهاى تاريخ

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

منافع مردم در فداكارى

جهاد و آرزوهاى كاذب

ربيون چگونه مىجنگيدند

دعا سلاح مؤمن است

سوره آلعمران(3) آيات 149 تا 158

معناى واژهها

فداكارى و جانبازى، راه پيروزى و رشد جامعه

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

فداكارى دژ دستاوردها است

عبرتهايى از شكست

نقش گناهان در شكست

سوره آلعمران(3) آيات 159 تا 164

معناى واژهها

اوضاع و احوال شكست و مسئوليتهاى رهبرى

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

سوره آلعمران(3) آيات 165 تا 175

معناى واژهها

چرا زيان مىكنيم؟ و چگونه پيروز شويم؟

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

سوره آلعمران(3) آيات 176 تا 180

معناى واژهها

رسالت الاهى و ايستارهاى اجتماعى

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

سوره آلعمران(3) آيات 181 تا 189

معناى واژهها

ويژگيهاى گوسالهپرستان

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

سوره آلعمران(3) آيات 190 تا 195

معناى واژهها

انسان مكتبى تأمل هدفدار و وظايف رسالت

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

سوره آلعمران(3) آيات 196 تا 200

معناى واژهها

شكيبايى كنيد و در شكيبايى بر يكديگر پيشى گيريد و آماده باشيد

رهنمودهايى از آيات

شرح آيات

تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٦٠٩ - خطر ربا

كه اينها دو ستون اجتماع اسلامى محسوب مى‌شوند.

٣- شتاب ورزيدن در عملى ساختن كارهاى نيك و وجود انگيزه‌اى ذاتى در نزد فرد مسلمان براى انجام دادن واجبات.

٤- انفاق در راه خدا و فروخوردن خشم و چشمپوشى و بخشش به اين اعتبار كه سبب استحكام روابط افراد امت با يكديگر مى‌شود و كسى را كه به اين گونه رفتارها مى‌پردازد براى فداكارى در راه خدا و گذشتن از مال و غرور در اين راه پرورش مى‌دهد و آماده مى‌سازد.

٥- آمرزش خواهى پس از گناه، به اين اعتبار كه بزرگترين جلوگير نفسانى از گناه به شمار مى‌رود.

ساختن انسان و اجتماعى با صفات ياد شده، آماده كردن راستين ميدان نبرد براى رويارويى با دشمن است، و اگر جز اين باشد جنگ به شكست مى‌انجامد و محتواى رسالتى شايسته نخواهد داشت.

شرح آيات

خطر ربا

[١٣٠] ربا يا بهره‌كشى از مال كه به صورت طبيعى هر چه سالها افزايش يابد و فقر و مسكنت فقيران بيشتر شود، بر مقدار آن و بر سيرى و زياده خواهى ثروتمندان افزوده خواهد شد، خطرى بزرگ براى يگانگى امت اسلامى و در نتيجه براى آن شخصيت آرمانى رسالتى محسوب مى‌شود كه جامعه اسلامى آن را همچون نمونه‌اى براى يك زندگى خوشبخت عرضه مى‌كند، و بر خطر مواجه شدن با دشمن مى‌افزايد.

ربا خوارى گاه با ذره كوچكى آغاز مى‌شود، ولى در نفس شخص مالدار چندان رشد مى‌كند كه به صورت درخت بزرگ و پليدى از حرص و آزمندى درمى‌آيد، و در نفس شخص نادار ديوار ستبرى از ناراحتى و تنفر مى‌سازد، و در داخل اجتماع چندان رشد مى‌كند كه ربا خواران عنوان يك طبقه نفرت‌انگيز پيدا مى‌كنند و