تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٥٩ - چارچوب مسئوليتها

هيچ كسى را مكلف بر اعمال ديگران نكرده است، چرا كه بر آنها قدرتى ندارد، و هر كس به اندازه قدرت خود مكلف است، و خدا/ ٤٨٩ هيچ كس را به بيش از توانايى او مكلف نمى‌كند. پس اگر كسى بتواند مردمان را در انجام دادن كارهاى خوب تحت تأثير خود قرار دهد، ممكن است به اندازه توانايى خود در اين خصوص مكلف شود، و البتّه كودكى كه چيزى را تميز نمى‌دهد و نيز بيمار براى كارى كه از عهده آن برنمى‌آيد تكليفى ندارد.

و خدا مسئوليّت خيالات و هواهاى نفسانى را كه بدون اراده شخص بر قلب كسى خطور مى‌كند، بر او بار نمى‌كند (همچون حسدى كه صاحبان آن به پيروى از آن برنمى‌خيزد، يا تشكيكهايى كه درباره آفرينش پيدا مى‌شود، و بدبينيهايى كه كارى در نتيجه آنها صورت نمى‌گيرد، و نيت بدى كه صاحب آن به عملى كردن آن نمى‌پردازد).

و تكليف همچنين به عمل منفى و مثبت اندازه‌گيرى مى‌شود. پس هر كس به اندازه عمل شايسته و خوبش پاداش نيك مى‌بيند، و به اندازه عمل بدش مورد مؤاخذه و مجازات قرار مى‌گيرد. و عمل خير ديگرى به تو سودى نمى‌رساند به همان گونه كه تو را به اعمال بدى او مجازات نمى‌كنند. پدر تو و جامعه تو و فرماندهانت هر يك براى خود كار مى‌كنند به همان‌گونه كه تو براى خودت كار مى‌كنى و عمل تو شفيع تو مى‌تواند باشد.

«لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها لَها ما كَسَبَتْ وَ عَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ‌- خداوند به هيچ كس جز آنچه به آن توانايى دارد تكليف نمى‌كند؛ آنچه (از نيكيها) كه كسب كرده، او را است، و آنچه (از بديها) كه به دست آورده بر (ضد) او است.» ٢- و خطايى كه از انسان بدون قصد او سرزند، بخشيده است، با وجود اين كه مسئوليت آن را شامل مى‌شود، بدان سبب كه خطا از بى‌مبالاتى حادث مى‌شود. و بنا بر اين ملاحظه مى‌كنيم كه خدا براى بعضى از انواع خطا كفاره‌اى قرار داده است تا سبب خوددارى مردمان از آن شود، و نيز براى اين كه مواظب خويش‌