تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٧٩ - زيغ چيست؟

دانايى و نادانى از يكديگر است.

چرا در دين اختلاف پيدا مى‌شود؟

پس از بيان قاعده متشابه و محكم، قرآن به وضوح سبب پيدا شدن اختلاف در كتاب و در نتيجه آن در دين را بيان مى‌كند.

على رغم آنكه سبب يكى است، مراحلى را مى‌گذراند كه از پيدا شدن شك و انحراف در قلب آغاز مى‌شود و با گذشتن از تكذيب به كفر پايان مى‌پذيرد

الف: و اما درباره شك و انحراف پروردگار ما گفته است

٥١٢ «فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْوِيلِهِ‌- و اما كسانى كه در دلهاشان كجى است، در پى متشابه آن مى‌افتند تا فتنه كنند و به گزارش آن برخيزند.»

زيغ چيست؟

زيغ، منحرف و منصرف شدن از حق است، و اعتقاد بر آن است كه قرآن خطاى آدمى را از طريق نفسانى تفسير مى‌كند، پس انسان جز بدان سبب خطا نمى‌كند كه در جان خود گرفتار عقده حقارت و خودكج‌بينى، يا رسوب كردن انديشه‌هاى ميراثى، يا سر فرود آوردن در پيش افكار جامعه‌اى كه منتسب به آن است، يا اسير فشارهاى شهوت، يا شتابزدگى براى صادر كردن حكمى به منظور راحت شدن يا بر اثر گرفتار تنش نفسانى بودن است.

و در آن هنگام كه مشكل نفسانى آدمى بر اثر رشد اراده و ايستادگى در برابر فشارها حل مى‌شود، عقل براى پرداختن به بحث و جستجوى سالم آزادى پيدا مى‌كند و طبيعة به معرفت مى‌رسد.

و گاه اين پرسش طرح مى‌شود: چگونه مشكل عقلى با مشكل نفسانى مى‌تواند ارتباط داشته باشد، در صورتى كه مى‌دانيم فهم و عقل آدمى مى‌تواند همچون سدى در برابر آميخته شدن احكام و آرزوهاى نفس با بصيرتهاى عقل و