تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٥٥ - رهنمودهايى از آيات

معطوف به چيزى ديگر كند، و اصل معنى آن عطف است، و از آن سنگينى حاصل مى‌شود كه سبب كج شدن و عطف پيدا كردن حامل آن مى‌شود.

/ ٤٨٥

مسئوليت و اسبابهاى اسقاط احكام‌

رهنمودهايى از آيات

در آخرين درس از اين سوره، خداوند بعضى از بندهاى مسئوليت را كه برخاسته از تقوا در جانها است، تعريف مى‌كند و مى‌گويد كه

اولا: خداوند براى هر عمل آدمى به حساب او مى‌رسد، و همچنين براى هر نيت او، خواه به عمل رسيده باشد يا نه. زيرا كه چون نيت معين «اراده» منشأ عمل است، بنا بر اين خدا آن را در محاسبه وارد مى‌كند.

ثانيا: مهمترين مسئوليت آدمى ايمان آوردن به خدا و فرستاده او و پيوسته معتقد بودن او به تقصير در برابر خدا است.

ثالثا: حدود مسئوليت آدمى نشان مى‌دهد كه در چارچوب توانايى او قرار دارد. پس به فراخور وسعت تواناييهاى آدمى مسئوليتهاى وى گستردگى پيدا مى‌كند، و هر كس تنها متحمل مسئوليتهاى خويش است نه مسئوليتهاى ديگران. و در مسئوليت استثناهايى وجود دارد كه از آن جمله است: خطا كردن و فراموشى و ناگزير شدن و ناتوانى (زيان).

/ ٤٨٦ اين استثناها دايمى نيست و برخاسته از اوضاع و احوال معينى است (همچون جهاد در راه خدا) كه چيزى را از مسئوليت مستثنى نمى‌كند. چه، فراموشى از بى‌مبالاتى حاصل مى‌شود، و خطا از جدى و كوشا نبودن، ولى حرج و ضرر به‌