تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٦٩ - شرح آيات

«وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ‌- و شما كسانى را شناختيد كه حرمت روز شنبه را نگاه نداشتند، و ما به ايشان گفتيم: بوزينگان به دور افكنده باشيد. و خوار و ذليل شويد.» [٦٦] و اين سنّت خدا در زندگى است كه مكرر در مكرر آدمى را مهلت مى‌دهد و اگر توبه نكند به سختى او را مجازات مى‌كند تا براى ديگران عبرت باشد.

«فَجَعَلْناها نَكالًا لِما بَيْنَ يَدَيْها وَ ما خَلْفَها- پس آنان را عبرت كسانى كه نزديك ايشان بودند و كسانى كه پس از آنان آمدند ساختيم.» بدان سان كه عذابى براى پيشينيان بودند و سپس براى كسانى كه به ايشان پيوستند.

هر عذاب الاهى نسبت به كسانى كه مستقيما بر آنان فرود آمده شديد است، و آثار آن براى آينده باقى خواهد ماند. و عذاب الاهى تعبيرى راستين از عمل خود انسان و ترجمه واقعيت آن است نه چيزى بيشتر.

و هر عملى كه انسان به آن قيام مى‌كند، آثار منفى خود را بر مجتمع حاضر او، و نيز بر نسلهاى آينده، بر جاى مى‌گذارد، و بنا بر اين بر آدمى واجب است كه دو بار پيش از هر عمل بينديشد و مطمئن شود كه عمل او اثرى منفى بر ديگران نخواهد داشت. همان گونه كه بر مردمان دانستن اين امر لازم است كه هر كارى كه گروهى از ايشان به آن بپردازند، به زودى آثار آن بر همه آنان انعكاس پيدا مى‌كند، و با شدت و به جدّ از جريان يافتن كارهاى بد جلوگيرى كنند.

اما پرهيزگاران تنها بهره‌مندان از عذاب اين گروهند، چرا كه از آن عبرت مى‌گيرند و آن را به جزء شايسته‌اى از رفتار و طرز تفكر خويش مبدل مى‌سازند، نه اين كه بار ديگر آن را تكرار كنند

«وَ مَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ‌- و موعظه و بيم دادنى براى پرهيزگاران است.»