تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٦٧٢ - شرح آيات

اينها حقايقى است كه عقلهاى كسانى را كه در جوهر زندگى نفوذ مى‌كنند، و در آن سوى پوسته‌هاى زندگى به جستجوى نظامها و هدفها مى‌پردازند، سخت تكان مى‌دهد.

«إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ‌- در آفرينش آسمانها و زمين، و در پى هم درآمدن شب و روز نشانه‌هايى براى خردمندان موجود است.» [١٩١] دارندگان عقلهاى روشنگر، پروردگار خويش را در نخستين نگاه به زندگى مى‌شناسند، و هيچ نمود و پديده‌اى را در زندگى نمى‌بينند مگر اين كه به ياد پروردگار خويش بيفتند، چه آنان به سرعت از روى پل ظواهر و نمودها مى‌گذرند و به حقيقتى مى‌رسند كه مى‌گويد: خدا آفريننده اين نمود و مدبر آن است، و آن را از لحظه‌اى تا لحظه ديگر از حالى به حال ديگر مى‌رساند.

ايستاده و نشسته در انديشه خدايند، و ذكر ايشان برخاسته از تفكرى ژرف در نمودهاى زندگى است، و تفكر ايشان سالم است و به زودى به شناخت حقايق منجر مى‌شود كه بارزترين آنها دانستن اين مطلب است كه زندگى باطل و بى‌هدف نيست، و آشفتگى و بى‌هدفى در آن ديده نمى‌شود، و هدف زندگى آدمى و سنت و قانونى/ ٧٢٤ كه در ضمن آن حركت مى‌كند: تقوى است و التزام به راه و رسم خدا كه آنچه در آسمانها و زمين است ملتزم آن است، و اگر جز اين باشد پايان زندگى آدمى آتش است.

«الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى‌ جُنُوبِهِمْ وَ يَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا سُبْحانَكَ فَقِنا عَذابَ النَّارِ- آنان كه ايستاده و نشسته و بر پهلوها قرار گرفته خدا را ياد مى‌كنند، و در آفرينش آسمانها و زمين مى‌انديشند: پروردگارا، تو پاكى و اينها را بيهوده نيافريده‌اى، پس ما را از عذاب آتش نگاه‌دار.» تفكر اين گونه كسان پندانگيز است، و درسها و عبرتها از واقع زندگى به واقعيت خود آنان انتقال مى‌دهد، و آنان را به زندگى با همه سنتها و قوانين و