تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٥ - قرآن و تفسير به رأى

تدبر در كلام خدا روا نيست؟

ممكن نيست گفته شود كه روايات از تدبرى كه خدا به آن فرمان داده است نهى كرده‌اند. بلكه گفتار منطقيتر آن است كه بگوييم روايات چيزى را نهى كرده‌اند و آيه قرآن به چيز ديگرى فرمان داده است. يا اين كه روايات حدودى از تدبر را بيان كرده‌اند كه تجاوز از آن جايز نيست.

پس آيا روايات چه چيز را نهى كرده‌اند؟

واقع امر آن است كه انسان مى‌بايستى از حقى كه از آن آگاهى دارد پيروى كند، و آنچه را كه بر آن علم ندارد فروگذارد. خداوند سبحانه و تعالى مى‌گويد

«وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ* إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا- از آنچه به آن علم ندارى پيروى مكن، كه گوش و چشم و قلب همه مورد پرسش و مؤاخذه قرار مى‌گيرند». (٣٦/ ١٧) به همين گونه بر انسان، در شريعت اسلام، روا نيست كه چيزى بگويد كه به آن علم ندارد. خداوند متعال مى‌گويد

«وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ» (١٦٩/ ٢).

و قرآن گفتن چيزى را كه شخص به آن علم ندارد، گناهى مى‌داند كه خدا آن را بزرگ مى‌شمارد و مردمان آن را كوچك مى‌شمارند

«وَ تَقُولُونَ بِأَفْواهِكُمْ ما لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ وَ تَحْسَبُونَهُ هَيِّناً وَ هُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمٌ‌- با دهنهاتان چيزهايى مى‌گوييد كه به آنها علم نداريد و آن را آسان و روا مى‌شماريد، در صورتى كه در نزد خدا بزرگ است» (١٥/ ٢٤).

و بنا بر اين جايز نيست كه انديشه يا كارى را به كسى نسبت دهيم مگر اين كه يقين داشته باشيم كه/ ٣٦ از او است. و به همين گونه تفسير كردن سخن كسى به گونه خاصى كه قصد وى آن نبوده است، تا در اين باره يقين قطعى نداشته باشيم، روا نيست، و اگر چنين كنيم سخن او را تحريف كرده و به او نسبت نادرست داده‌ايم.