پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١٢ - نكته مقايسه روشنى از مردم عراق و شام!

مردم، و در هنگام لزوم نيز متوسّل به ارعاب و تهديد و شكنجه و قتل مى‌شد.

آرى هنگامى كه اين امور دست به دست هم داد، چنين پديده‌اى را در عراق و شام به وجود آورد.

و از اينجا مى‌توان به نكته مهمّى پى برد كه امام امير المؤمنين عليه السّلام چقدر مدير و مدبّر بود كه توانست با چنين مردمى در سه جنگ جمل و صفّين و نهروان شركت جويد و با رعايت تمام ضوابط عدالت اسلامى در آنها برنده شود؛ هر چند حماقت و نادانى گروهى از لشكريان، سرانجام كار خود را كرد و بخشى از نتايج مثبت را بر باد داد.

اينجاست كه به ياد گفته «ابن ابى الحديد» مى‌افتيم؛ آنجا كه مى‌گويد: «علماى كلام از معتزله گفته‌اند: «هيچ كس در حسن سياست و صحّت تدبير، به مقام امام على عليه السّلام نرسيد؛ زيرا او گرفتار رعيّتى با خواسته‌هاى مختلف و پراكنده و لشكرى عاصى و متمرّد بود و با اين حال، به وسيله همين گروه، دشمنان را درهم شكست و رؤساى آنها را از بين برد». [١] راستى اگر ما بخواهيم قضاوت صحيحى در مورد سياست امير مؤمنان على عليه السّلام داشته باشيم بايد تمام اين جهات را در نظر بگيريم؛ به اضافه اينكه امام عليه السّلام بهره‌گيرى از هر گونه ابزار نادرست را براى خود حرام مى‌دانست.

[١] شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، جلد ٧، صفحه ٧٣.