پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٤٢ - شرح و تفسير انتقام شديد الهى از بنى اميّه

شرح و تفسير انتقام شديد الهى از بنى اميّه‌

امام عليه السّلام در قسمت پايانى اين خطبه، خبرهاى تازه‌اى از حوادث تلخ و شيرين آينده مى‌دهد و نخست مى‌فرمايد: «هنگامى كه آن فتنه‌هاى كور و تاريك و ظلمانى روى آورد، ما اهل بيت از آن بركناريم و در آن زمان دعوت (به حكومت) نمى‌كنيم».

(نحن أهل البيت منها بمنجاة [١]، و لسنا فيها بدعاة).

در تفسير اين جمله، در ميان «مفسّران نهج البلاغه» گفتگوهايى شده است؛ زيرا به يقين، فتنه‌ها از نظر عينيّت خارجى، دامان اهل بيت عليهم السّلام را گرفت كه شهادت امام حسين عليه السّلام و يارانش يكى از نمونه‌هاى روشن آن بود؛ بنابر اين، بركنارى اهل بيت از فتنه‌هاى آن دوران، به معناى اين است كه مسئوليّت آن فتنه‌ها متوجّه آنان نبود؛ بلكه متوجّه مردمى بود كه رهبرى اهل بيت را رها كردند و به بازماندگان دوران كفر و شرك و جاهليت پيوستند. جمله «و لسنا فيها بدعاة؛ ما در آن فتنه دعوت كننده نيستيم». نيز قرينه‌اى بر اين معنا است؛ چرا كه وقتى اهل بيت، به حكم اجبار خاموش باشند و هيچ گروهى را تشويق به كارى نكنند، مسئوليّت آن را بر عهده نخواهند داشت.

سپس امام عليه السّلام به آنها بشارت مى‌دهد كه اين فتنه‌ها براى هميشه ادامه نمى‌يابد بلكه: «بعد از مدّتى خداوند آن را از شما جدا مى‌سازد، همچون جدا كردن پوست از گوشت!» (ثمّ يفرّجها [٢] اللّه عنكم كتفريج الأديم‌ [٣]).

[١]- «منجاة» از مادّه «نجات» به معناى زمين مرتفعى است كه سيل آن را فرا نمى‌گيرد و سپس به هر مكانى كه سبب نجات بشود، «منجاة» اطلاق شده است؛ ولى گاه به معناى محلّ بركنار بودن از دخالت در امرى نيز، آمده است. و در خطبه فوق به همين معنا است؛ يعنى اهل بيت هيچ نقشى در حكومت، در عصر بنى اميّه نداشتند و تمام وزر و بال آن متوجّه خود آنان بود.

[٢] «يفرّج» از مادّه «فرج»، به معناى گشايش است، خواه گشايش در مكان باشد، يا در مسائل معنوى و مشكلات و در خطبه بالا به معناى جدا شدن چيزى از چيزى است.

[٣] «أديم» به معناى پوست است.