پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٦ - شرح و تفسير جود و بخشش بىانتهاى او

اوست، در اين راه گام نهد و به جوار قرب او بشتابد)». (و نهج سبيل الرّاغبين إليه، و الطّالبين ما لديه).

به اين ترتيب، تمام اسباب سعادت انسانها را در جنبه‌هاى مادّى و معنوى، فراهم ساخته است و راه را از چاه نشان داده، بى‌آنكه كسى را اجبار به پيمودن، يا ترك سلوك اين راه كند؛ اين انسانها هستند كه با تصميم و اراده خويش، از اين منابع نعمت، مى‌توانند بهره بگيرند.

در آخرين جمله در رابطه با همين نعمت‌ها به يكى ديگر از اوصاف خاصّ حضرتش مى‌پردازد و مى‌فرمايد: «چنان نيست كه سخاوت خداوند در آنجا كه از وى چيزى بخواهند بيشتر از موقعى باشد كه از او نخواهند» (و ليس بما سئل بأجود منه بما لم يسأل).

اين تعبير اشاره لطيفى به اين حقيقت است كه جود و بخشش خداوند بر اساس لياقت‌ها و شايستگى‌هاست، نه بر حسب اصرارها و تقاضاها و اگر دعا يكى از اسباب نعمت‌هاى الهى است، به خاطر آن است كه دعا كننده اگر شرايط دعا را فراهم سازد، شايستگى و لياقتش فزون مى‌گردد؛ چرا كه دعاى صحيح، انسان را به توبه و انابه و اصلاح خويشتن و ذكر خدا وامى‌دارد، كه هر كدام سبب شايستگى بيشترى مى‌شود.

«ابن ابى الحديد» در تفسير جمله «و ليس ما سئل بأجود ...» مى‌گويد: «در آن معناى لطيفى نهفته شده، زيرا اين از ويژگى‌هاى بشر است كه وقتى مورد درخواست قرار بگيرند و به آنها اصرار كنند، بيشتر اقدام به بخشش مى‌كنند و اگر كسى سؤال نكند، يا كمتر مى‌بخشند، (و يا اصلا نمى‌بخشند) ولى جود و سخاى الهى عام و فراگير است و در همه حال شامل حال بندگان مى‌شود، (چه درخواست كنند و چه نكنند. هر چند دعا و ذكر خدا و توجّه به ذات پاك او، شايستگى بيشترى براى عطا