پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤١٨ - شرح و تفسير عالمان و عالم نمايان

بى‌ارتباط به بخش‌هاى گذشته نيست- به سراغ معرّفى عالمان حقيقى و عالم نمايان مى‌رود و با اوصاف دقيقى، وضع آنها را مشخّص مى‌سازد. نخست مى‌فرمايد: «عالم كسى است كه قدر و منزلت خويش را بشناسد!». (العالم من عرف قدره).

و براى تأكيد بيشتر مى‌افزايد: «و براى نادانى انسان همين بس كه قدر و منزلت خود را نشناسد!». (و كفى بالمرء جهلا ألّا يعرف قدره).

در تفسير اين دو جمله، احتمالاتى وجود دارد كه همه، مناسب است و مى‌تواند در مفهوم كلام مولا جمع باشد:

نخست اينكه، عالم واقعى كسى است كه جايگاه و ارزش خود را در اين جهان هستى در برابر عظمت پروردگار بشناسد: بداند ذرّه‌اى ناچيز است كه وابسته به وجودى است بى‌پايان؛ و همين وابستگى او را به خدا آشنا مى‌سازد و در مسير قرب الى اللّه حركت مى‌دهد؛ شبيه آنچه در تفسير حديث مشهور «من عرف نفسه، فقد عرف ربّه» [١] آمده است.

ديگر اينكه، منظور شناخت ارزش و جايگاه واقعى در اجتماع است و به تعبير ديگر: عالم واقعى كسى است كه از بلند پروازى‌هاى دور از منطق، بپرهيزد و پايش را از گليم خويش بيرون نكشد و در جايگاهى كه براى آن آمادگى ندارد، خود را قرار ندهد و آبروى خويش را نبرد.

شبيه آنچه در بعضى از تعبيرات آمده كه «رحم اللّه من عرف قدره، و لم يتجاوز حدّه؛ رحمت خدا بر آن كس كه قدر و منزلت خويش را بشناسد و از حدّ خود تجاوز نكند». [٢] سوم اينكه، منظور آن است كه انسان موجودى است با ارزش، داراى استعدادهاى والاست؛ نبايد گوهر گرانبهاى وجود خود را ارزان بفروشد و

[١] بحار الانوار جلد ٢، صفحه ٣٢، حديث ٢٢.

[٢] اين جمله معروفى است كه در افواه دانشمندان، با استفاده از احاديث شهرت يافته است.