پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٧ - ١- ويژگىهاى فتنه!

وجود مى‌آورند؛ فتنه‌ها نيز بيشتر از اختلافات بر مى‌خيزد؛ آنگاه كه دو جناح، بى‌فكر و بى‌مطالعه، بى‌رحمانه به جان هم مى‌افتند، فضاى جامعه را تيره و تار مى‌سازند، نتيجه‌اش آن است كه گردبادهاى حوادث و ناامنى، همه چيز را از بيخ و بن مى‌كند و نابود مى‌سازد! به همين دليل، در برابر حوادث اجتماعى بايد خوش بينى‌ها را تا حدّى كنار گذاشت و درباره كسانى كه روى صحنه و پشت صحنه هستند، دقّت كرد و سوابق آنها را بررسى نمود و اگر فتنه‌اى در كار است، مردم را با خبر ساخت و اين وظيفه انديشمندان هر جامعه است.

جنگ‌هايى كه در دوران حكومت امير مؤمنان على عليه السّلام به وقوع پيوست، هر كدام نمونه بارزى از فتنه بود؛ در «جنگ جمل»، «عايشه» همسر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را بر شتر سوار كردند و دو نفر از صحابه پيامبر- كه سوابق نسبتا خوبى در اسلام داشتند- بر اثر هوا و هوس و وسوسه‌هاى شيطان آتش فتنه را بر افروختند و نخستين بانگ اختلاف را در امّت اسلامى سر دادند؛ در اين ميان، نزديك به بيست هزار نفر از مسلمانان در اين آتش فتنه سوختند و خانه‌هاى زيادى ويران شد. تا آن كه با تدبير امير مؤمنان على عليه السّلام آتش فتنه خاموش گشت.

فتنه «شاميان» و «جنگ صفّين» و ادّعاى واهى خونخواهى عثمان و بر سر نيزه كردن قرآن‌ها نمونه ديگرى از اين فتنه‌ها بود و هنوز شعله آن خاموش نشده بود، فتنه سومى از آن برخاست! گروهى از متنسّكان جاهل و متعبّدان بى‌فكر، زير پوشش «حكم فقط حكم خداست» [١] آتش جنگ نهروان را بر افروختند.

دقّت در اين نمونه‌هاى عينى، مى‌تواند تمام ويژگيهاى فتنه را كه امام عليه السّلام در اين خطبه بيان كرده، عملا به انسان بياموزد.

[١] لا حكم إلّا للّه.