پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٦٤ - شرح و تفسير وظايف امام و مردم

تشغلوا بأنفسكم عن مستثار [١] العلم من عند أهله).

منظور از خشكيدن درخت علم، ممكن است شهادت آن حضرت باشد و منظور از مركز جوشش علم نيز وجود مبارك خود او باشد. به اين ترتيب، به آنها هشدار مى‌دهد پيش از آنكه از ميان شما بروم آنچه مى‌خواهيد بپرسيد و فراگيريد.

اين سخن همانند چيزى است كه در اواخر عمر مباركش مى‌فرمود: «سلوني قبل أن تفقدوني، از من به پرسيد پيش از اينكه مرا نيابيد». [٢] اين احتمال نيز وجود دارد كه مراد حضرت از اين جمله، خشكيدن درخت وجود انسان باشد؛ چون انسان در هر سنّ و سالى آماده فراگيرى علوم نيست. و اين تفسير با جمله بعدى هماهنگ است؛ زيرا هر چه عمر انسان بالاتر رود، هم گرفتارى او بيشتر مى‌شود و هم استعداد فراگيرى او كمتر مى‌شود. جمع بين اين دو تفسير نيز كاملا ممكن است.

در بيان دومين و سومين وظيفه مردم چنين مى‌گويد: «مردم را از منكرات باز داريد، و خودتان نيز مرتكب نشويد، چرا كه شما موظّف هستيد اوّل خودتان ترك گناه كنيد، و آنگاه مردم را از آن نهى نماييد!». (و انهوا عن المنكر و تناهوا عنه، فإنّما أمرتم بالنّهي بعد التّناهي!).

به اين ترتيب، وظيفه مردم اين است كه اوّلا: سطح معرفت و علم و آگاهى خود را بالا ببرند؛ چرا كه جهل يكى از عوامل ناهنجارى‌هاست و ثانيا: در عمل به دستورات خداوند بكوشند و وظيفه امر به معروف و نهى از منكر را كه يك وظيفه عمومى است، فراموش نكنند و به يقين اگر حكومت وظايف پنجگانه خود را انجام دهد، و مردم به اين وظايف سه‌گانه عمل كنند، صلاح و سعادت جامعه را فرا خواهد گرفت.

[١] «استثار» از مادّه «استيثار» گرفته شده، و در اينجا به معناى به هيجان در آوردن و منتشر ساختن است.

[٢] نهج البلاغه، خطبه ٩٣.