پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٣٤ - شرح و تفسير باز صفات والاى ديگرى از فرشتگان

پروردگار مى‌افزايد و عزّت خداوند را در قلوبشان فزونى مى‌بخشد». (و ليس في أطباق السّماء موضع إهاب‌ [١] إلّا و عليه ملك ساجد، أو ساع حافد، [٢] يزدادون على طول الطّاعة بربّهم علما، و تزداد عزّة ربّهم في قلوبهم عظما).

اين تعبير از يك سو نشان مى‌دهد كه عدد فرشتگان الهى تا چه حد زياد و گسترده است، به گونه‌اى كه تمام آسمانها را پر كرده‌اند؛ اعم از فرشتگانى كه مأموريّت‌هايى در اداره عالم بر عهده آنها گذارده شده، و فرشتگانى كه كارشان پيوسته عبادت و بندگى خداست.

از سوى ديگر هر دو گروه به خاطر طول اطاعت پروردگار روز به روز بر علم و معرفتشان افزوده مى‌شود و به عظمت پروردگار آشناتر مى‌شوند.

و اين درس ديگرى است براى انسانها كه بدانند تقوا و اطاعت، سبب فزونى علم و معرفت و آشنايى بيشتر به صفات جمال و جلال پروردگار است و در واقع اين دو در هم تأثير متقابل دارند؛ معرفت بيشتر، سبب طاعت فزونتر مى‌گردد و طاعت بيشتر، سبب علم و عرفان عميق‌تر مى‌شود! در حديثى از امام صادق عليه السّلام مى‌خوانيم كه شخصى از آن حضرت پرسيد: آيا فرشتگان بيشترند يا انسانها؟ امام در جواب فرمود: «و الّذي نفسي بيده! لعدد ملائكة اللّه في السّموات أكثر من عدد التّراب في الأرض؛ و ما في السّماء من موضع قدم إلّا و فيها ملك يسبّحه و يقدّسه؛ قسم به كسى كه جانم در دست اوست! عدد فرشتگان خدا در آسمانها، بيشتر است از عدد ذرّات خاك در زمين و در تمام آسمانها به اندازه جاى پايى نيست مگر اينكه در آنجا فرشته‌اى تسبيح و تقديس خدا مى‌گويد». [٣]

[١] «إهاب» به معناى پوست حيوان است؛ يا خصوص پوستى كه دبّاغى شده.

[٢] «حافد» از مادّه «حفد» (بر وزن هفت) به معناى سرعت در عمل است.

[٣] تفسير قمى «جلد دوم» صفحه ٢٥٥.