پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦٠ - شرح و تفسير ابرهاى بارانزا و حيات زمينهاى مرده

در آخرين جمله اين بخش به مسئله مهمّ ديگرى كه خداوند براى زندگى انسانها در روى زمين آفريده است اشاره كرده، چنين مى‌فرمايد: «در اطراف زمين (و در ميان كوهها) درّه‌ها و راههاى وسيعى شكافت، و نشانه‌هايى براى آنان كه بخواهند از شاه راههاى وسيعش بگذرند برپا نمود». (و خرق الفجاج‌ [١] في آفاقها و أقام المنار للسّالكين على جوادّ [٢] طرقها).

با مختصر دقّتى بر صفحه زمين و جاى جاى اين كره خاكى روشن مى‌شود كه خداوند به وسيله كوهها هرگز سدّ معبر نفرموده و قطعات و بخش‌هاى زمين را از هم جدا نساخته؛ بلكه همه جا و در همه حال شكافها و جادّه‌هايى در لابلاى آن به وجود آورده كه تمام روى زمين را به هم مى‌پيوندد. كمتر كسى توجّه دارد كه اگر اين جاده‌ها وجود نداشت و كوههاى طولانى به يكديگر متّصل بودند و ديوار بلندى كه مانع عبور انسانها و حيوانات است، به وجود مى‌آوردند و زمين را به بخش‌هاى پراكنده و نامربوطى تقسيم مى‌كردند، چه بلايى بر سر انسانها مى‌آمد و چه محروميت‌هايى پيدا مى‌كردند.

قرآن مجيد هم مى‌فرمايد: «وَ جَعَلْنا فِي الْأَرْضِ رَواسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِهِمْ وَ جَعَلْنا فِيها فِجاجاً سُبُلًا لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ»؛ و در زمين كوههاى ثابت و پا بر جايى قرار داديم تا انسانها نلرزاند و در آن دژها و راههايى قرار داديم تا هدايت شوند.» [٣] نه تنها به وسيله جاده‌ها سر تا سر زمين را پيوند داد بلكه علامات و نشانه‌هاى طبيعى بر سر جاده‌ها نصب كرد تا از گم كردن راه در امان بمانند، (كوهها را به اشكال مختلف و رنگهاى گوناگون و درّه‌ها را به همين وضع آفريد تا بهترين راهنما باشد).

در قرآن مى‌خوانيم: «وَ مِنَ الْجِبالِ جُدَدٌ بِيضٌ وَ حُمْرٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوانُها وَ غَرابِيبُ سُودٌ»؛

[١] «فجاج» جمع «فجّ» به معناى درّه و فاصله ميان دو كوه است.

[٢] «جوادّ» جمع «جادّه» به معناى راه وسيع و روشن است.

[٣] سوره انبياء، آيه ٣١.