پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٥ - (خطبه اشباح) و من خطبة له عليه السلام تعرف بخطبة الاشباح و هى من جلائل خطبه عليه السّلام

[جلد چهارم‌]

[ادامه خطبه‌هاى امام امير مؤمنان عليه السلام‌]

خطبه ٩١ [١] (خطبه اشباح) و من خطبة له عليه السلام تعرف بخطبة الاشباح و هى من جلائل خطبه عليه السّلام‌

روى مسعدة بن صدقة عن الصادق، جعفر بن محمّد عليهم السّلام أنّه قال: خطب أمير المؤمنين عليه السّلام بهذه الخطبة على منبر الكوفة، و ذلك أنّ رجلا أتاه فقال له: يا أمير المؤمنين صف لنا ربّنا مثلما نراه عيانا لنزداد له حبّا و به معرفة، فغضب و نادى:

الصلاة جامعة، فاجتمع النّاس حتّى غصّ المسجد بأهله، فصعد المنبر و هو مغضب‌

[١] سند خطبه: در كتاب «مصادر نهج البلاغه» چنين آمده است كه: تعبير «سيّد رضى» در آغاز اين خطبه، براى پى بردن به سند آن كافى است. چرا كه او اين خطبه را از «مسعدة بن صدقه» از امام صادق عليه السّلام نقل كرده است و مى‌دانيم كه «مسعده» داراى كتاب‌هايى از جمله: كتاب «خطب امير مؤمنان عليه السّلام» است؛ اين كتاب تا زمان «سيّد هاشم بحرانى» (محدّث معروف كه در قرن يازدهم مى‌زيسته) وجود داشته و در اختيار او بوده است؛ زيرا روايات فراوانى در كتاب معروفش «تفسير برهان» از آن نقل كرده است.

به هر حال، اين خطبه از خطبه‌هاى مشهور امير مؤمنان است، كه جمعى از علماى اسلام، قبل و بعد از «سيّد رضى» آن را در كتاب‌هاى خود نقل كرده‌اند.

«احمد بن عبد ربّه» مالكى در «عقد الفريد» و «شيخ صدوق» در كتاب «توحيد» (با تفاوتى در الفاظ) آن را نقل كرده‌اند (اين هر دو قبل از سيّد رضى مى‌زيسته‌اند.) سپس «زمخشرى» در «ربيع الأبرار» و «ابن اثير» در «نهايه» بخش‌هايى از آن را ذكر كرده‌اند. به گفته مرحوم «سيّد بن طاووس» محتواى اين خطبه به قدرى عظمت دارد كه خودش گواه بر صدق و اعتبارش مى‌باشد و نيازى به سند متواتر ندارد (چرا كه بسيار بعيد است، چنين مضامينى از غير معصوم صادر شود). (مصادر نهج البلاغه، جلد ٢، صفحه ١٦٨).