پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٢٧ - شرح و تفسير كار آمدترين وسيلهها

مى‌كند كه هم خلوص نيّت بيشترى و هم حفظ آبروى افراد نيازمند در آن است و به همين دليل، بركات فراوانى دارد و اين تعبير هم شامل صدقات واجبه مانند كفّارات و نذورات مى‌شود و هم صدقات مستحبّه و انفاقات.

و منظور از «صدقه علانيه» كمك‌هايى است كه آشكارا انجام مى‌شود و يكى از آثار و بركات آن تشويق ديگران به كار خير و دعاى مردم در حق صدقه دهنده است. اين سخن در واقع برگرفته از آيه شريفه‌ «الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ سِرًّا وَ عَلانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ»؛ آنان كه اموال خود را در شب روز، پنهان و آشكار انفاق مى‌كنند، پاداششان نزد پروردگارشان است؛ نه ترسى بر آنهاست و نه غمگين مى‌شوند». [١] در روايات متعدّدى كه در منابع معروف اهل سنّت و شيعه وارد شده، آمده است‌ [٢] كه: اين آيه هنگامى نازل شد كه على عليه السّلام چهار درهم داشت يكى را در شب و يكى را در روز، يكى را آشكار و يكى را پنهان، در راه خدا انفاق كرد.

البتّه «صدقه» در فقه اسلامى معمولا در مورد كمك به نيازمندان كه با قصد قربت انجام مى‌شود اطلاق مى‌گردد؛ ولى صدقه مفهوم وسيع‌ترى دارد كه شامل هر كار خير اجتماعى مانند بناى مساجد و مدارس و جادّه‌ها و بيمارستانها و كارهاى فرهنگى مى‌گردد و لذا در روايتى از امام كاظم عليه السّلام وارد شده: «عونك للضّعيف من أفضل الصّدقة؛ كمك كردن تو به ضعيفان از بالاترين صدقات است». [٣] و بى‌شك بناى بيمارستان‌ها و مدارس و مانند آن مصداق «عون الضعيف» است.

در حديث ديگرى از پيامبر اكرم صلى اللّه عليه و آله مى‌خوانيم: «كلّ معروف صدقة؛ هر كار نيكى صدقه محسوب مى‌شود». [٤]

[١] سوره بقره، آيه ٢٧٤.

[٢] به احقاق الحق، جلد ٣، صفحه ٢٤٦ تا ٢٥١ مراجعه شود.

[٣] تحف العقول، كلمات قصار امام كاظم (ع).

[٤] خصال، جلد ١، صفحه ١٣٤.