پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١٠ - نكته مقايسه روشنى از مردم عراق و شام!

هدف داشتند و فرهنگ و روشى؛ در حالى كه شاميان از زمانهاى قديم همه در آنجا مى‌زيستند و منسجم و يك پارچه و داراى يك فرهنگ بودند.

ثانيا- در ميان لشكر امام عليه السّلام گروهى وجود داشتند كه به منظور گردآورى غنائم جنگى به آنجا آمده بودند آنجا كه پاى غنيمتى در كار بود، مرد ميدان بودند و آنجا كه سخن از ايثار و فداكارى و شهادت بود، به گوشه‌اى مى‌خزيدند.

ثالثا- شاميان به كشور خود به عنوان يك وطن نگاه مى‌كردند و خود را موظّف به دفاع از آن مى‌ديدند، در حالى كه لشكر كوفه وطنش جاى ديگر بود و هر زمان كه نمى‌توانست در آنجا زندگى كند، راه بازگشت به وطن اصلى براى او باز بود.

اضافه بر اينها، ضعف اراده و آسيب پذيرى در برابر فريبهاى دشمن كه نمونه‌هاى آن در جنگ صفّين و ساير حوادث نمايان گشت و عدم معرفت آنها به مقام و موقعيّت امام عليه السّلام و چشم بستن بر حوادث آينده و گرفتار روزمرّگى شدن، همه اينها عواملى بود كه آثارش در ميدان نبرد نمايان مى‌شد. نخست دعوت امام عليه السّلام را براى جهاد اجابت نمى‌كردند و اگر هم اجابت مى‌كردند در ميدان نبرد ضعف و زبونى و سستى و پراكندگى را به زودى ابراز مى‌داشتند.

به همين دليل، هر بهانه‌اى را براى فرار از ميدان نبرد، مغتنم مى‌شمردند؛ يك روز مى‌گفتند هوا شديدا سرد است، بگذار كمى آرام گردد! و امام عليه السّلام مى‌فرمود: هوا فقط براى شما سرد نيست، براى دشمنتان نيز سرد است. روز ديگر مى‌گفتند: بگذار گرمى هوا كمى فروكش كند، تا آماده ميدان نبرد شويم و امام عليه السّلام مى‌فرمود: «اينها همه بهانه‌هاى فرار است: «فإذا كنتم من الحّر و القرّ تفرّون، فأنتم و اللّه من السّيف أفرّ؛ جايى كه شما از سرما و گرما فرار مى‌كنيد، به خدا سوگند! از شمشير دشمن بيشتر فرار مى‌كنيد!» [١]

[١] خطبه ٢٧.