بعد از آن، حضرت فرمود كه: چون اين آيه نازل شد، حضرت صلى الله عليه و آله امر الهى را ظاهر ساخت و ولايت على عليه السلام را بر پاى داشت و فرمود تا نداى صلاتِ جامعه در ميان مردم كردند. و اين، ندايى است كه در وقتى كه مطلبى عظيم روى مى‌دهد، مى‌كنند، تا همه كس حاضر شوند.

و حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله مردم را امر كرد كه آنها كه در آن مقام حاضر بودند، اين حكم را برسانند به هر كس كه حاضر نباشد.

بعد از آن فرمود كه: فرائض‌الهى، به ترتيب نازل مى‌شد و ولايت، آخر فرائض بود. و چون ولايت نازل شد، خداى- عزَّ و جلَّ- اين آيه [را] فرستاد كه: «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي»؛[١] يعنى: امروز، كامل ساختم براى شما، دين شما را، و تمام كردم بر شما، نعمت خود را.

بعد از آن فرمود كه: خداى- عزَّ و جلَّ- مى‌فرمايد كه: ديگر، بعد از اين، فريضه ديگرى نمى‌فرستم و به تحقيق كه فرائض را براى شما كامل ساختم.[٢] و على ابن ابراهيم رحمه الله در تفسير آيه‌ «يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ»، روايت كرده كه اين آيه، در وقت برگشتن حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله در حجّة الوداع، نازل شد و حجّة الوداع، حجّ دهم بود كه آن حضرت بعد از آمدن به مدينه به جا آورد.

و از جمله كلام حضرت در مِنا، آن بود كه‌[٣] حمد و ثناى الهى به جا آورد و بعد از آن فرمود كه:

اى مردمان! سخن مرا بشنويد و از من ياد گيريد؛ زيرا كه من نمى‌دانم تا كِى خواهم بود و شايد كه بعد از اين سال، شما را نبينم.

بعد از آن فرمود كه: آيا مى‌دانيد كدام روز، حرمتش بيشتر است؟ مردم‌[٤] گفتند: اين روز.

فرمود: كدام ماه، حرمتش بيشتر است؟ گفتند: اين ماه‌[٥]. فرمود: كدام بَلَد، حرمتش بيشتر است؟

گفتند: اين بَلَد كه ما در آن هستيم. فرمود كه: به تحقيق كه خون‌هاى شما و مال‌ها و عِرض‌هاى شما بر شما حرام است، همچنان كه اين روز در اين ماه، در اين بلده، حرام است، تا وقتى كه خداوندِ خود را ملاقات كنيد و از شما سؤال كنند[٦] كه هر يك چه كرده‌ايد. پس خطاب به مردم‌

[١]. سوره مائده، آيه ٣.