منهج اليقين (شرح نامه امام صادق عليه السلام به شيعيان) - گلستانه، سید علاء الدین - الصفحة ٤٠٧ - مذمت سخت گيرى بر مسلمان تنگْ دست
[
مذمت سختگيرى بر مسلمان تنگْدست
]
وَ إيّاكُمْ وَ إعْسَارَ أحَدٍ مِنْ إخْوَانِكُمُ الْمُسْلِمينَ أنْ تُعْسِرُوهُ بِالشَّىءِ يَكُونُ لَكُم قِبَلَهُ وَ هُوَ مُعْسِرٌ؛ فإنَّ أبانَا رَسُولَ اللَّه صلى الله عليه و آله كَانَ يَقولُ: لَيْسَ لِمُسْلِمٍ أنْ يُعْسِرَ مُسْلِماً، وَ مَنْ أَنْظَرَ مُعسِراً أظَلَّهُ اللَّهُ بِظِلِّهِ يَوْمَ لا ظِلَّ إلَّاظِلُّهُ.
و احتراز كنيد از آن كه تنگ گيريد بر يكى از برادران مسلم خود، به آن كه حقّى از او طلب داشته باشيد و او پريشان باشد و بر او تنگ گيريد و مطالبه حقّ خود كنيد؛ زيرا كه پدر ما رسول خدا صلى الله عليه و آله مىفرمود كه: «جايز نيست هيچ مسلمانى را كه بر مسلمانى تنگ بگيرد. و كسى كه مهلت دهد مسلمانى را، خداى تعالى، او را در سايه خود جاى دهد روزى كه به غيرِ سايه الهى، سايهاى نباشد». يعنى در سايه عرش خود جاى دهد يا لطف و مرحمت خود را شامل حال او گردانَد.
و از جمله احاديث كه در مهلت دادن مُعسر وارد شده، روايت نموده محمّد بن يعقوب كلينى رحمه الله از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام كه حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله روزى بر منبر رفته، حمد و ثناى الهى به جاى آورد و بر پيغمبران، صلوات فرستاد. بعد از آن فرمود: اى مردمان! بايد كه حاضران، به جمعى كه حاضر نيستند، اين كلام را برسانند كه: كسى كه مهلت دهد مرد پريشانى را، بر خداى تعالى است كه هر روز، ثواب تصدّق به آن مال را در نامه عمل او بنويسد تا وقتى كه مال خود را بازيافت كند.
بعد از آن، حضرت امام جعفر صادق عليه السلام، اين آيه را تلاوت فرمود كه: «وَ إِنْ كانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلى مَيْسَرَةٍ وَ أَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ»[١] و ترجمه ظاهرش آن است كه: اگر غَريمِ[٢] شما، صاحب عُسرت و پريشانى باشد، پس حكم الهى، مهلت دادن است تا وقتى كه توانگرى او را حاصل شود. و آن كه تصدّق كنيد، بهتر است از براى شما، اگر شما دانيد.
پس حضرت فرمود كه: اگر دانيد كه او پريشان است بر او تصدّق كنيد به آنچه بر ذمّه او داريد، بهتر است از براى شما.[٣] و از آن حضرت، روايت كرده كه محمّد بن بشر وشّاء به خدمت آن حضرت آمده، استدعا كرد كه با شهاب- كه از جمله اصحاب آن حضرت بود- در باب طلبى كه از محمّد بن بشر داشت،
[١]. سوره بقره، آيه ٢٨٠.