مصرف‌هاى حرام و در خورش‌هاى بسيار نفيس كه به حيثِ وقت و بلاد و اوضاع آن شخص‌[١]، مناسبِ او نباشد و خريدن جامه‌هاى بسيار نفيس كه مناسب او نباشد[٢] و ساختن خانه‌هاى رفيع كه مناسبت به او نداشته باشد؛ و همچنين در ساير مصارف، مثل اسب‌سوارى و غلام و خدمتكار و فروش و ظروف و غير آنها.

[حد و اندازه اقدام به امور خيريه‌]

و امّا صرف نمودن مال بسيار در مصارف خير، مثل بناى مسجد و رَباط[٣] و ساختن پل‌ها و ضيافت مؤمنين و تصدّقات، پس اگر به حدّى نرسد كه از مرتبه مناسب حال او، عرفاً، بيرون رود و باعث پريشانى و احتياج خود و عيال شود، شكّى در آن نيست كه خوب است و اسراف نيست. و اگر از آن مرتبه به در رود، جمعى از علما آن را نيز داخل اسراف مى‌دانند، و جمعى مى‌گويند كه در خير، اسراف نمى‌باشد، همچنان كه خير در اسراف نيست. و حديثى كه عيّاشى در تفسير [خود] از عبد الرحمان بن الحجّاج روايت كرده كه گفت: از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام سؤال كردم از تفسير قول الهى كه فرموده: «وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذِيراً»[٤]، فرمود: «كسى كه در غيرِ طاعت الهى خرج مى‌كند، مُبذِر است و كسى كه در راه خير صرف مى‌كند، ميانه‌رو است»،[٥] مؤيّد اين معنى است؛ وليكن ظاهر كلام الهى كه فرموده: «وَ لا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلى‌ عُنُقِكَ وَ لا تَبْسُطْها كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً»،[٦] آن است كه در خيرات هم از حد، تجاوز نبايد نمود.[٧] و ترجمه لفظ آيه آن است كه: در عطا كردن، امساك بسيار[٨] مكن، مثل كسى كه دستش به گردنش بسته باشد، و هر چه دارى، به مردم مده، مثل كسى كه دست خود را بگشايد، گشادنى كامل كه هيچ در دستش نمانَد تا به سبب امساك بسيار، نزد عقلا مستحقّ لَوْم‌[٩] و مذمّت باشى و به سبب جود زياد، مغموم و متحيّر بمانى و به جهت مايحتاجٌ اليه خود، چاره‌اى نتوانى كرد.

و ظاهرتر در وجه جمع، آن است كه حديث مذكور را حمل كنيم بر[١٠] صورتى كه انفاق در راه‌

[١]. الف و ب:-« به حيث وقت و بلاد و اوضاع آن شخص».